Tạm giữ và tạm giam là những biện pháp ngăn chặn được áp dụng trong tố tụng hình sự nhằm phục vụ công tác xác minh, điều tra, truy tố và xét xử vụ án. Tuy nhiên, đây là hai biện pháp có căn cứ áp dụng, đối tượng, thời hạn và trình tự pháp lý khác nhau. Việc áp dụng các biện pháp này phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định của pháp luật, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị áp dụng.
1. Khái niệm tạm giữ và tạm giam
Tạm giữ là biện pháp ngăn chặn được áp dụng trong những trường hợp do Bộ luật Tố tụng hình sự quy định, nhằm kịp thời xác minh, làm rõ dấu hiệu phạm tội và quyết định việc xử lý tiếp theo đối với người bị giữ. Theo Điều 117 Bộ luật Tố tụng hình sự, tạm giữ có thể được áp dụng đối với người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt quả tang, người tự thú, đầu thú hoặc người bị bắt theo quyết định truy nã, tùy thuộc vào căn cứ và điều kiện luật định.
Việc tạm giữ phải được thể hiện bằng quyết định có căn cứ pháp luật và được gửi cho Viện kiểm sát có thẩm quyền để kiểm sát theo quy định. Trong thời hạn luật định, Viện kiểm sát xem xét tính có căn cứ, hợp pháp của quyết định tạm giữ và quyết định phê chuẩn hoặc không phê chuẩn theo thẩm quyền.
Ví dụ: Anh A bị bắt quả tang khi đang thực hiện hành vi trộm cắp tài sản. Cơ quan có thẩm quyền có thể áp dụng biện pháp tạm giữ nếu đáp ứng các điều kiện pháp luật quy định, nhằm xác minh nhân thân, làm rõ sự việc và thu thập tài liệu cần thiết. Việc bị tạm giữ không đồng nghĩa với việc anh A đã bị kết tội.
Tạm giam là biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc hơn, được áp dụng đối với bị can, bị cáo khi có đủ căn cứ và điều kiện theo Điều 119 Bộ luật Tố tụng hình sự. Biện pháp này nhằm ngăn ngừa việc bỏ trốn, tiếp tục phạm tội, cản trở hoạt động điều tra, truy tố, xét xử hoặc những nguy cơ khác thuộc trường hợp luật định.
Khác với tạm giữ, tạm giam gắn với tư cách tố tụng của bị can hoặc bị cáo và phải được áp dụng theo đúng thẩm quyền, trình tự, thời hạn. Không phải tất cả bị can bị khởi tố đều đương nhiên bị tạm giam; cơ quan có thẩm quyền phải đánh giá điều kiện cụ thể và xem xét khả năng áp dụng biện pháp ngăn chặn khác khi phù hợp.
2. Căn cứ và điều kiện áp dụng
Đối với tạm giữ:
Cơ quan có thẩm quyền được áp dụng tạm giữ khi người đó thuộc một trong các trường hợp: bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, bị bắt quả tang, tự thú, đầu thú hoặc bị bắt theo quyết định truy nã. Quyết định tạm giữ phải ghi rõ họ tên, địa chỉ người bị tạm giữ, lý do tạm giữ, thời điểm bắt đầu và hết thời hạn tạm giữ.
Đối với tạm giam:
- Tạm giam có thể áp dụng đối với bị can, bị cáo về tội đặc biệt nghiêm trọng hoặc tội rất nghiêm trọng.
- Tạm giam có thể áp dụng đối với bị can, bị cáo về tội nghiêm trọng hoặc tội ít nghiêm trọng mà Bộ luật Hình sự quy định hình phạt tù trên 02 năm khi có một trong các căn cứ: đã bị áp dụng biện pháp ngăn chặn khác nhưng vi phạm; không có nơi cư trú rõ ràng hoặc không xác định được lý lịch; bỏ trốn và bị bắt theo quyết định truy nã hoặc có dấu hiệu bỏ trốn; tiếp tục phạm tội hoặc có dấu hiệu tiếp tục phạm tội; có hành vi mua chuộc, cưỡng ép, xúi giục người khác khai báo gian dối, cung cấp tài liệu sai sự thật, tiêu hủy chứng cứ hoặc đe dọa, trả thù người liên quan.
- Đối với tội ít nghiêm trọng mà Bộ luật Hình sự quy định hình phạt tù đến 02 năm, tạm giam chỉ được áp dụng nếu người đó tiếp tục phạm tội hoặc bỏ trốn và bị bắt theo quyết định truy nã.
Tuy nhiên pháp luật vẫn ưu tiên áp dụng biện pháp ngăn chặn khác đối với phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, người già yếu, người bị bệnh nặng có nơi cư trú và lý lịch rõ ràng, trừ một số trường hợp đặc biệt.
3. Thời hạn tạm giữ và tạm giam
Thời hạn tạm giữ:
Thời hạn tạm giữ không quá 03 ngày kể từ khi Cơ quan điều tra hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra nhận người bị giữ, người bị bắt hoặc áp giải về trụ sở, hoặc kể từ khi ra quyết định tạm giữ đối với người tự thú, đầu thú. Trong trường hợp cần thiết, người ra quyết định tạm giữ có thể gia hạn một lần không quá 03 ngày; trường hợp đặc biệt có thể gia hạn lần thứ hai không quá 03 ngày. Mọi trường hợp gia hạn đều phải được Viện kiểm sát phê chuẩn. Thời gian tạm giữ được trừ vào thời hạn tạm giam (một ngày tạm giữ bằng một ngày tạm giam).
Thời hạn tạm giam để điều tra:
- Không quá 02 tháng đối với tội phạm ít nghiêm trọng.
- Không quá 03 tháng đối với tội phạm nghiêm trọng.
- Không quá 04 tháng đối với tội phạm rất nghiêm trọng và tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.
Trường hợp vụ án phức tạp, Cơ quan điều tra phải đề nghị Viện kiểm sát gia hạn chậm nhất 10 ngày trước khi hết thời hạn. Thời hạn gia hạn được quy định cụ thể theo từng loại tội phạm (ví dụ: tội ít nghiêm trọng gia hạn một lần không quá 01 tháng; tội đặc biệt nghiêm trọng có thể gia hạn hai lần, mỗi lần không quá 04 tháng). Khi hết thời hạn tạm giam mà không gia hạn hoặc không còn căn cứ tiếp tục tạm giam, người bị tạm giam phải được trả tự do hoặc áp dụng biện pháp ngăn chặn khác.
4. Thẩm quyền và thủ tục
Người có thẩm quyền ra quyết định tạm giữ gồm những người có thẩm quyền ra lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp. Đối với tạm giam, thẩm quyền thuộc Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra các cấp và một số chức danh khác theo quy định; việc bắt để tạm giam thường phải được Viện kiểm sát phê chuẩn (trừ một số trường hợp đặc biệt).
Việc thi hành tạm giữ, tạm giam được thực hiện tại nhà tạm giữ, trại tạm giam theo quy định của Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025. Cơ sở giam giữ có trách nhiệm tiếp nhận, lập hồ sơ, quản lý và bảo đảm chế độ đối với người bị tạm giữ, tạm giam.
5. Quyền của người bị tạm giữ, tạm giam và một số lưu ý quan trọng
Người bị tạm giữ, tạm giam có quyền được thông báo về lý do tạm giữ, tạm giam; được gặp người bào chữa; được gặp thân nhân theo quy định; được bảo đảm chế độ ăn, ở, khám chữa bệnh; được khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng liên quan. Người bào chữa được tham gia tố tụng từ khi có quyết định tạm giữ hoặc từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở cơ quan điều tra.
Việc áp dụng tạm giữ, tạm giam phải có căn cứ rõ ràng, không được lạm dụng. Nếu không đủ căn cứ khởi tố bị can, cơ quan có thẩm quyền phải trả tự do ngay cho người bị tạm giữ. Khi hết thời hạn tạm giam mà không gia hạn hợp pháp, người bị tạm giam phải được trả tự do.
Trường hợp nếu sau này người đó bị kết án thì thời gian tạm giữ, tạm giam sẽ được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù
*Lưu ý: Nội dung tư vấn trên đây chỉ mang tính tham khảo. Tùy từng thời điểm và đối tượng khác nhau mà nội dung tư vấn trên có thể sẽ không còn phù hợp do sự thay đổi của chính sách pháp luật. Mọi thắc mắc, góp ý xin vui lòng liên hệ về email: hi@clead.vn
Quý khách có bất kỳ vấn đề nào cần tư vấn, hãy đặt câu hỏi cho các luật sư để được tư vấn một cách nhanh chóng nhất!
📞 Cần hỗ trợ pháp lý? CLEAD luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn
Nếu bạn đang gặp vướng mắc pháp lý hoặc cần được tư vấn để yên tâm hơn trong hoạt động kinh doanh, đừng ngần ngại liên hệ với CLEAD – Trung Tâm Tư Vấn Pháp Luật trực thuộc Hiệp Hội Thương Mại Điện Tử Việt Nam (VECOM). Chúng tôi luôn ở đây để lắng nghe và hỗ trợ bạn một cách tận tâm, nhanh chóng và chính xác.
Liên hệ CLEAD qua các kênh chính thức:
- Hotline: 0798.468.579
- Văn phòng TP.HCM: Tầng 9, tòa nhà VNO, 124 Điện Biên Phủ, Phường Tân Định, TP.HCM
- Văn phòng Tây Nam Bộ: Đường huyện 53, Khu phố Mỹ Thuận, Phường Nhị Quý (Đối diện VKSND Khu vực 4), Tỉnh Đồng Tháp
- Văn phòng Đà Nẵng: Tầng 2, tòa nhà OCB, 79–81 Nguyễn Sinh Sắc, Phường Hòa Khánh, Thành phố Đà Nẵng
- Website: https://clead.vn/
- Fanpage: https://www.facebook.com/clead.hochiminh
- Zalo OA: https://zalo.me/815492860704951598
CLEAD – Pháp lý chuyên sâu, Giải pháp chuẩn mực.