Kế toán trưởng là một trong những chức danh quản lý quan trọng trong doanh nghiệp. Người giữ chức vụ này không chỉ tổ chức công tác kế toán mà còn tham mưu cho người đại diện theo pháp luật về quản lý tài chính, kiểm soát việc tuân thủ chế độ kế toán, lập báo cáo tài chính và quản lý chứng từ kế toán.
Trong thực tiễn, nhiều doanh nghiệp và cá nhân vẫn cho rằng kế toán trưởng chỉ chịu trách nhiệm đối với số liệu kế toán. Tuy nhiên, thực tế kế toán trường còn phải chịu trách nhiệm đối với nhiều phạm vi nghĩa vụ pháp lý khác nữa.
Kế toán trưởng là ai?
Theo Luật Kế toán năm 2015, kế toán trưởng là người đứng đầu bộ máy kế toán của đơn vị kế toán, có trách nhiệm tổ chức thực hiện công tác kế toán và giám sát việc chấp hành pháp luật về kế toán trong doanh nghiệp hoặc đơn vị.
Kế toán trưởng không phải là người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, nhưng là người có vai trò quản lý chuyên môn và chịu trách nhiệm đối với các công việc thuộc phạm vi được giao.
Quyền và nghĩa vụ của kế toán trưởng
Theo Điều 55 Luật Kế toán năm 2015, kế toán trưởng có các quyền và nghĩa vụ chủ yếu sau:
Quyền của kế toán trưởng
Kế toán trưởng có quyền:
- Tổ chức, điều hành bộ máy kế toán.
- Phân công, hướng dẫn và kiểm tra công việc của nhân viên kế toán.
- Yêu cầu các bộ phận trong doanh nghiệp cung cấp đầy đủ hồ sơ, chứng từ phục vụ công tác kế toán.
- Bảo lưu ý kiến chuyên môn bằng văn bản khi người quản lý yêu cầu thực hiện công việc trái quy định của pháp luật.
Quyền bảo lưu ý kiến là cơ chế quan trọng giúp kế toán trưởng bảo vệ tính độc lập về chuyên môn và giảm thiểu rủi ro pháp lý khi phát sinh tranh chấp hoặc bị thanh tra, kiểm tra.
Nghĩa vụ của kế toán trưởng
Kế toán trưởng có nghĩa vụ:
- Tổ chức thực hiện công tác kế toán theo đúng quy định của pháp luật.
- Kiểm tra tính hợp pháp, hợp lệ của chứng từ kế toán.
- Ký báo cáo tài chính theo quy định.
- Bảo đảm số liệu kế toán trung thực, khách quan và đầy đủ.
- Lưu trữ hồ sơ, chứng từ kế toán theo đúng thời hạn luật định.
- Thực hiện các nhiệm vụ khác theo quy định của Luật Kế toán và quy chế của doanh nghiệp.
Kế toán trưởng phải chịu những trách nhiệm pháp lý nào?
Tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, kế toán trưởng có thể phải chịu một hoặc nhiều loại trách nhiệm pháp lý sau đây.
1. Trách nhiệm kỷ luật
Nếu kế toán trưởng vi phạm nội quy lao động, quy chế quản lý hoặc không hoàn thành nhiệm vụ được giao, doanh nghiệp có quyền xử lý kỷ luật lao động theo quy định của Bộ luật Lao động năm 2019.
Hình thức xử lý có thể bao gồm:
- Khiển trách.
- Kéo dài thời hạn nâng lương (nếu đủ điều kiện áp dụng).
- Cách chức.
- Sa thải trong các trường hợp luật định.
Việc xử lý kỷ luật phải tuân thủ đúng trình tự, thủ tục theo Bộ luật Lao động để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.
2. Trách nhiệm dân sự
Nếu hành vi vi phạm của kế toán trưởng gây thiệt hại cho doanh nghiệp hoặc bên thứ ba thì kế toán trưởng có thể phải bồi thường thiệt hại theo quy định của Bộ luật Dân sự và pháp luật lao động.
Ví dụ:
Kế toán trưởng sơ suất trong việc quản lý chứng từ dẫn đến doanh nghiệp không đủ hồ sơ chứng minh chi phí hợp lệ khi cơ quan thuế thanh tra, làm phát sinh khoản truy thu và tiền phạt. Nếu xác định có lỗi và có thiệt hại thực tế, doanh nghiệp có thể xem xét trách nhiệm bồi thường của kế toán trưởng theo quy định của pháp luật.
3. Trách nhiệm hành chính
Kế toán trưởng có thể bị xử phạt vi phạm hành chính nếu trực tiếp thực hiện hoặc tham gia thực hiện các hành vi vi phạm trong lĩnh vực kế toán.
Một số hành vi vi phạm thường gặp bao gồm:
- Lập chứng từ kế toán không đúng quy định.
- Lập báo cáo tài chính không trung thực.
- Không mở hoặc mở sổ kế toán không đúng quy định.
- Không lưu trữ chứng từ kế toán theo thời hạn luật định.
- Giả mạo hoặc sửa chữa chứng từ kế toán trái quy định.
Mức xử phạt được áp dụng theo Nghị định số 41/2018/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung).
4. Trách nhiệm hình sự
Trường hợp hành vi vi phạm có đủ yếu tố cấu thành tội phạm, kế toán trưởng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017).
Tùy từng hành vi, kế toán trưởng có thể bị xem xét trách nhiệm về các tội danh như:
- Tội trốn thuế.
- Tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước.
- Tội làm giả tài liệu hoặc chứng từ.
- Tội tham ô tài sản (nếu đủ yếu tố cấu thành).
- Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
- Tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng (trong trường hợp pháp luật có quy định và đủ yếu tố cấu thành).
Việc truy cứu trách nhiệm hình sự chỉ đặt ra khi cơ quan tiến hành tố tụng chứng minh được hành vi vi phạm, yếu tố lỗi và các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Ví dụ:
Kế toán trưởng biết rõ doanh nghiệp sử dụng hóa đơn khống để kê khai khấu trừ thuế giá trị gia tăng nhưng vẫn chỉ đạo nhân viên hạch toán và ký xác nhận hồ sơ. Nếu cơ quan điều tra chứng minh được sự tham gia cố ý của kế toán trưởng, người này có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tương ứng của Bộ luật Hình sự.
Kế toán trưởng có phải chịu trách nhiệm thay Giám đốc không?
Đây là câu hỏi được nhiều doanh nghiệp quan tâm.
Về nguyên tắc, kế toán trưởng không phải chịu trách nhiệm thay cho người đại diện theo pháp luật hoặc Giám đốc đối với mọi hoạt động của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, kế toán trưởng phải chịu trách nhiệm đối với:
- Quyết định chuyên môn thuộc phạm vi nhiệm vụ được giao.
- Hành vi vi phạm do mình trực tiếp thực hiện.
- Hành vi đồng phạm hoặc giúp sức nếu biết rõ việc vi phạm pháp luật nhưng vẫn tham gia thực hiện.
Nếu kế toán trưởng đã có ý kiến phản đối bằng văn bản đối với yêu cầu trái pháp luật của người quản lý và không tham gia thực hiện hành vi vi phạm thì đây là căn cứ quan trọng để xem xét trách nhiệm của kế toán trưởng trong từng vụ việc cụ thể.
Một số câu hỏi thường gặp
Kế toán trưởng có bắt buộc phải ký báo cáo tài chính không?
Theo Luật Kế toán, báo cáo tài chính của đơn vị phải có chữ ký của người lập biểu, kế toán trưởng (hoặc người phụ trách kế toán) và người đại diện theo pháp luật của đơn vị, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Kế toán trưởng nghỉ việc có phải chịu trách nhiệm đối với các sai phạm trước đó không?
Nếu sai phạm xảy ra trong thời gian người đó giữ chức vụ và có căn cứ xác định người đó có lỗi hoặc có hành vi vi phạm pháp luật thì việc đã nghỉ việc không làm chấm dứt trách nhiệm pháp lý.
Kế toán trưởng có được từ chối ký chứng từ không?
Có. Khi chứng từ không hợp pháp, không hợp lệ hoặc nội dung vi phạm quy định của pháp luật, kế toán trưởng có quyền từ chối ký và kiến nghị sửa đổi theo đúng quy định.
Kế toán trưởng là chức danh giữ vai trò then chốt trong công tác quản lý tài chính và kế toán của doanh nghiệp. Cùng với quyền hạn về tổ chức, kiểm tra và tham mưu, kế toán trưởng cũng phải chịu trách nhiệm pháp lý tương ứng đối với các hành vi vi phạm trong phạm vi nhiệm vụ được giao.
Việc nắm vững các quy định của Luật Kế toán, Luật Doanh nghiệp, pháp luật về thuế và các văn bản liên quan sẽ giúp kế toán trưởng thực hiện đúng chức trách, bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp cũng như hạn chế nguy cơ bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
*Lưu ý: Nội dung tư vấn trên đây chỉ mang tính tham khảo. Tùy từng thời điểm và đối tượng khác nhau mà nội dung tư vấn trên có thể sẽ không còn phù hợp do sự thay đổi của chính sách pháp luật. Mọi thắc mắc, góp ý xin vui lòng liên hệ về email: hi@clead.vn
Quý khách có bất kỳ vấn đề nào cần tư vấn, hãy đặt câu hỏi cho các luật sư để được tư vấn một cách nhanh chóng nhất!
📞 Cần hỗ trợ pháp lý? CLEAD luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn
Nếu bạn đang gặp vướng mắc pháp lý hoặc cần được tư vấn để yên tâm hơn trong hoạt động kinh doanh, đừng ngần ngại liên hệ với CLEAD – Trung Tâm Tư Vấn Pháp Luật trực thuộc Hiệp Hội Thương Mại Điện Tử Việt Nam (VECOM). Chúng tôi luôn ở đây để lắng nghe và hỗ trợ bạn một cách tận tâm, nhanh chóng và chính xác.
Liên hệ CLEAD qua các kênh chính thức:
- Hotline: 0877.111.247
- Văn phòng TP.HCM: Tầng 9, tòa nhà VNO, 124 Điện Biên Phủ, Phường Tân Định, TP.HCM
- Văn phòng Tây Nam Bộ: Đường huyện 53, Khu phố Mỹ Thuận, Phường Nhị Quý (Đối diện VKSND Khu vực 4), Tỉnh Đồng Tháp
- Văn phòng Đà Nẵng: Tầng 2, tòa nhà OCB, 79–81 Nguyễn Sinh Sắc, Phường Hòa Khánh, Thành phố Đà Nẵng
- Website: https://clead.vn/
- Fanpage: https://www.facebook.com/clead.hochiminh
- Zalo OA: https://zalo.me/815492860704951598
CLEAD – Pháp lý chuyên sâu, Giải pháp chuẩn mực.
