1. Khái niệm quyền sở hữu trí tuệ
Theo quy định tại khoản 1 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền sở hữu trí tuệ là quyền của tổ chức, cá nhân đối với các đối tượng quyền tác giả và quyền liên quan đến quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng.
Quyền sở hữu trí tuệ là quyền tài sản vô hình phát sinh từ hoạt động sáng tạo trí tuệ của con người trong các lĩnh vực văn học, nghệ thuật, khoa học, công nghệ và sản xuất kinh doanh. Pháp luật ghi nhận và bảo vệ quyền này nhằm khuyến khích sáng tạo, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và bảo đảm lợi ích hợp pháp của chủ thể quyền, đồng thời cân bằng với lợi ích công cộng.
2. Phân loại đối tượng quyền sở hữu trí tuệ
Căn cứ Điều 3 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025, đối tượng quyền sở hữu trí tuệ được phân thành ba nhóm chính như sau:
2.1. Đối tượng quyền tác giả và quyền liên quan đến quyền tác giả
- Đối tượng quyền tác giả bao gồm các tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học.
- Đối tượng quyền liên quan đến quyền tác giả bao gồm cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu cáp mang chương trình được mã hóa và tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa.
Ví dụ: Một nhà văn sáng tạo tiểu thuyết và thể hiện dưới hình thức bản thảo hoặc file điện tử thì phát sinh quyền tác giả đối với tác phẩm đó. Một ca sĩ biểu diễn bài hát trên sân khấu thì phát sinh quyền liên quan đối với cuộc biểu diễn. Nhà sản xuất bản ghi âm của bài hát đó được bảo hộ quyền đối với bản ghi âm.
2.2. Đối tượng quyền sở hữu công nghiệp
Đối tượng quyền sở hữu công nghiệp bao gồm sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, bí mật kinh doanh, nhãn hiệu, tên thương mại và chỉ dẫn địa lý.
Theo khoản 13 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025, kiểu dáng công nghiệp là hình dáng bên ngoài của toàn bộ hoặc một phần của sản phẩm dưới dạng vật lý hoặc phi vật lý, được thể hiện bằng hình khối, đường nét, màu sắc hoặc sự kết hợp những yếu tố này và nhìn thấy được trong quá trình khai thác công dụng của sản phẩm.
Ví dụ : Doanh nghiệp A nghiên cứu và tạo ra giải pháp kỹ thuật mới về pin lithium có dung lượng cao hơn tiêu chuẩn hiện hành. Nếu giải pháp này đáp ứng các điều kiện về tính mới, trình độ sáng tạo và khả năng áp dụng công nghiệp thì doanh nghiệp có thể đăng ký bảo hộ dưới hình thức bằng độc quyền sáng chế.
Một công ty sản xuất điện thoại đăng ký bảo hộ kiểu dáng công nghiệp cho hình dáng bên ngoài của sản phẩm (bao gồm cả giao diện người dùng phi vật lý nếu đáp ứng điều kiện). Nhãn hiệu “Vinamilk” được bảo hộ cho sản phẩm sữa; chỉ dẫn địa lý “Phú Quốc” được bảo hộ cho nước mắm truyền thống của địa phương đó.
2.3. Đối tượng quyền đối với giống cây trồng
Đối tượng quyền đối với giống cây trồng là vật liệu nhân giống và vật liệu thu hoạch của giống cây trồng mới do tổ chức, cá nhân chọn tạo hoặc phát hiện và phát triển.
Ví dụ: Viện nghiên cứu nông nghiệp chọn tạo thành công giống lúa mới có khả năng chống chịu hạn và cho năng suất cao. Sau khi đáp ứng các điều kiện về tính mới, tính khác biệt, tính đồng nhất, tính ổn định và có tên phù hợp, Viện có thể đăng ký bảo hộ quyền đối với giống cây trồng đó.
3. Cơ chế bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ
Pháp luật Việt Nam quy định hai cơ chế bảo hộ chính, tùy thuộc vào từng nhóm đối tượng:
3.1. Bảo hộ đối với quyền tác giả và một số quyền liên quan
Quyền tác giả phát sinh tự động kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phụ thuộc vào việc đăng ký, công bố hay chất lượng của tác phẩm (Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ). Việc đăng ký quyền tác giả tại Cục Bản quyền tác giả chỉ mang tính xác nhận và tạo thuận lợi cho việc chứng minh quyền khi xảy ra tranh chấp.
3.2. Bảo hộ đối với quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng
Quyền sở hữu công nghiệp đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí, nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý và quyền đối với giống cây trồng được xác lập trên cơ sở quyết định cấp văn bằng bảo hộ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền (Cục Sở hữu trí tuệ thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ đối với sở hữu công nghiệp; Cục Bảo hộ giống cây trồng thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường đối với giống cây trồng), hoặc trên cơ sở công nhận đăng ký quốc tế theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Riêng nhãn hiệu nổi tiếng được xác lập trên cơ sở sử dụng rộng rãi, không phụ thuộc vào thủ tục đăng ký.
Ví dụ: Doanh nghiệp muốn bảo hộ nhãn hiệu cho sản phẩm của mình phải nộp đơn đăng ký tại Cục Sở hữu trí tuệ. Đơn được thẩm định hình thức và nội dung. Nếu đáp ứng điều kiện bảo hộ, cơ quan có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu. Thời hạn bảo hộ nhãn hiệu là 10 năm kể từ ngày nộp đơn và được gia hạn nhiều lần, mỗi lần 10 năm.
4. Kết luận
Quyền sở hữu trí tuệ là công cụ pháp lý quan trọng nhằm bảo vệ thành quả sáng tạo của tổ chức, cá nhân, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Việc xác định chính xác khái niệm, phân loại đối tượng và lựa chọn cơ chế bảo hộ phù hợp giúp chủ thể quyền thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ của mình theo quy định của pháp luật hiện hành.
Chủ thể có nhu cầu bảo hộ nên tra cứu văn bản hợp nhất Luật Sở hữu trí tuệ mới nhất và liên hệ cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc tổ chức đại diện sở hữu công nghiệp để được hướng dẫn cụ thể.
*Lưu ý: Nội dung tư vấn trên đây chỉ mang tính tham khảo. Tùy từng thời điểm và đối tượng khác nhau mà nội dung tư vấn trên có thể sẽ không còn phù hợp do sự thay đổi của chính sách pháp luật. Mọi thắc mắc, góp ý xin vui lòng liên hệ về email: hi@clead.vn
Quý khách có bất kỳ vấn đề nào cần tư vấn, hãy đặt câu hỏi cho các luật sư để được tư vấn một cách nhanh chóng nhất!
📞 Cần hỗ trợ pháp lý? CLEAD luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn
Nếu bạn đang gặp vướng mắc pháp lý hoặc cần được tư vấn để yên tâm hơn trong hoạt động kinh doanh, đừng ngần ngại liên hệ với CLEAD – Trung Tâm Tư Vấn Pháp Luật trực thuộc Hiệp Hội Thương Mại Điện Tử Việt Nam (VECOM). Chúng tôi luôn ở đây để lắng nghe và hỗ trợ bạn một cách tận tâm, nhanh chóng và chính xác.
Liên hệ CLEAD qua các kênh chính thức:
- Hotline: 0798.468.479
- Văn phòng TP.HCM: Tầng 9, tòa nhà VNO, 124 Điện Biên Phủ, Phường Tân Định, TP.HCM
- Văn phòng Tây Nam Bộ: Đường huyện 53, Khu phố Mỹ Thuận, Phường Nhị Quý (Đối diện VKSND Khu vực 4), Tỉnh Đồng Tháp
- Văn phòng Đà Nẵng: Tầng 2, tòa nhà OCB, 79–81 Nguyễn Sinh Sắc, Phường Hòa Khánh, Thành phố Đà Nẵng
- Website: https://clead.vn/
- Fanpage: https://www.facebook.com/clead.hochiminh
- Zalo OA: https://zalo.me/815492860704951598
CLEAD – Pháp lý chuyên sâu, Giải pháp chuẩn mực.
