Trong quá trình thực hiện chức năng quản lý nhà nước, cơ quan hành chính hoặc người có thẩm quyền có thể ban hành quyết định hành chính hoặc thực hiện hành vi hành chính làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.
Khởi kiện vụ án hành chính là cơ chế tố tụng quan trọng nhằm bảo vệ quyền con người, quyền công dân và bảo đảm tính hợp pháp trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước. Tuy nhiên, không phải mọi quyết định của cơ quan nhà nước đều có thể bị khởi kiện. Người khởi kiện cần đáp ứng đầy đủ các điều kiện về đối tượng khởi kiện, thời hiệu, thẩm quyền của Tòa án và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ theo quy định của pháp luật.
Vụ án hành chính là gì?
Theo Luật Tố tụng hành chính năm 2015 sửa đổi bổ sung 2025, vụ án hành chính là vụ việc phát sinh khi cá nhân, cơ quan hoặc tổ chức khởi kiện yêu cầu Tòa án xem xét tính hợp pháp của:
- Quyết định hành chính;
- Hành vi hành chính;
- Quyết định kỷ luật buộc thôi việc đối với công chức;
- Quyết định giải quyết khiếu nại về quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh (trong phạm vi luật quy định);
- Danh sách cử tri trong một số trường hợp theo luật.
Mục đích của việc khởi kiện không phải là yêu cầu bồi thường ngay từ đầu mà là yêu cầu Tòa án kiểm tra tính hợp pháp của quyết định hoặc hành vi hành chính và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người khởi kiện.
Đối tượng và chủ thể có quyền khởi kiện
Theo Điều 115 Luật Tố tụng hành chính 2015 sửa đổi 2025, cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền khởi kiện vụ án hành chính trong các trường hợp sau:
- Khởi kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính, quyết định kỷ luật buộc thôi việc khi không đồng ý với nội dung đó hoặc đã khiếu nại nhưng không được giải quyết hoặc giải quyết không thỏa đáng.
- Khởi kiện quyết định giải quyết khiếu nại về quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh hoặc trong hoạt động kiểm toán nhà nước.
- Cá nhân khởi kiện danh sách cử tri trong trường hợp đã khiếu nại nhưng không được giải quyết hoặc giải quyết không đồng ý.
Thời hiệu khởi kiện
Điều 116 Luật Tố tụng hành chính 2015 quy định rõ thời hiệu khởi kiện:
- 01 năm kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định hành chính, hành vi hành chính, quyết định kỷ luật buộc thôi việc.
- 30 ngày đối với quyết định giải quyết khiếu nại về cạnh tranh hoặc kiểm toán nhà nước.
- Đối với danh sách cử tri: 05 ngày kể từ ngày nhận được quyết định giải quyết khiếu nại.
Nếu hết thời hiệu mà không có lý do chính đáng, người khởi kiện sẽ mất quyền khởi kiện. Đối với vụ án hành chính thì Tòa án vẫn áp dụng quy định của Bộ luật Dân sự để tính thời hạn, thời hiệu.
Thủ tục khởi kiện
Theo Điều 117 Luật Tố tụng hành chính 2015 sửa đổi 2025, thủ tục khởi kiện bao gồm các bước chính sau:
Bước 1: Chuẩn bị đơn khởi kiện và tài liệu chứng cứ
Đơn khởi kiện phải đảm bảo đầy đủ nội dung theo khoản 1 Điều 118 Luật Tố tụng hành chính 2015, kèm theo đơn là tài liệu, chứng cứ chứng minh quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm (bản sao quyết định hành chính, biên bản, giấy tờ liên quan...).
Bước 2: Nộp đơn khởi kiện
Theo Điều 119, người khởi kiện nộp đơn bằng một trong các hình thức: nộp trực tiếp tại Tòa án, gửi qua bưu chính hoặc gửi trực tuyến qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án (nếu có).
Bước 3: Tòa án xem xét, thụ lý vụ án
Tòa án kiểm tra hồ sơ trong thời hạn luật định. Nếu hợp lệ, Tòa án ra thông báo thụ lý và yêu cầu nộp tạm ứng án phí (mức cơ bản thường là 300.000 đồng đối với một số trường hợp).
Có bắt buộc phải khiếu nại trước khi khởi kiện không?
Đây là vấn đề mà nhiều người nhầm lẫn, theo Luật Tố tụng hành chính năm 2015 sửa đổi 2025, người khởi kiện không bắt buộc phải thực hiện thủ tục khiếu nại trước khi khởi kiện, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác.
Điều đó có nghĩa là, khi quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm bởi quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính, cá nhân hoặc tổ chức có thể lựa chọn một trong hai phương thức:
Khiếu nại đến cơ quan hoặc người đã ban hành quyết định, thực hiện hành vi hành chính.
Khởi kiện trực tiếp tại Tòa án có thẩm quyền.
Trong trường hợp đã khiếu nại nhưng không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại hoặc hết thời hạn giải quyết mà khiếu nại không được giải quyết, người khiếu nại vẫn có quyền khởi kiện vụ án hành chính.
Một số lưu ý khi khởi kiện vụ án hành chính
Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, người khởi kiện nên lưu ý:
- Xác định chính xác đối tượng khởi kiện và Tòa án có thẩm quyền.
- Thu thập đầy đủ chứng cứ chứng minh quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm.
- Tuân thủ thời hiệu khởi kiện theo Luật Tố tụng hành chính.
- Giữ lại toàn bộ văn bản trao đổi với cơ quan nhà nước để làm chứng cứ.
- Trường hợp vụ việc có tính chất phức tạp hoặc liên quan đến đất đai, thuế, xây dựng hoặc đầu tư, nên tham khảo ý kiến luật sư để bảo đảm việc bảo vệ quyền lợi được thực hiện hiệu quả.
Khởi kiện vụ án hành chính là phương thức pháp lý quan trọng giúp cá nhân, cơ quan và tổ chức yêu cầu Tòa án kiểm tra tính hợp pháp của quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính khi quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm. Để việc khởi kiện được Tòa án thụ lý và giải quyết thuận lợi, người khởi kiện cần xác định đúng đối tượng khởi kiện, tuân thủ thời hiệu, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và chứng cứ theo quy định của Luật Tố tụng hành chính năm 2015 cùng các văn bản pháp luật có liên quan.
Việc nắm vững quy trình khởi kiện không chỉ giúp bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức mà còn góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát hoạt động quản lý hành chính nhà nước, bảo đảm mọi quyết định và hành vi hành chính được thực hiện đúng quy định của pháp luật.
*Lưu ý: Nội dung tư vấn trên đây chỉ mang tính tham khảo. Tùy từng thời điểm và đối tượng khác nhau mà nội dung tư vấn trên có thể sẽ không còn phù hợp do sự thay đổi của chính sách pháp luật. Mọi thắc mắc, góp ý xin vui lòng liên hệ về email: hi@clead.vn
Quý khách có bất kỳ vấn đề nào cần tư vấn, hãy đặt câu hỏi cho các luật sư để được tư vấn một cách nhanh chóng nhất!
📞 Cần hỗ trợ pháp lý? CLEAD luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn
Nếu bạn đang gặp vướng mắc pháp lý hoặc cần được tư vấn để yên tâm hơn trong hoạt động kinh doanh, đừng ngần ngại liên hệ với CLEAD – Trung Tâm Tư Vấn Pháp Luật trực thuộc Hiệp Hội Thương Mại Điện Tử Việt Nam (VECOM). Chúng tôi luôn ở đây để lắng nghe và hỗ trợ bạn một cách tận tâm, nhanh chóng và chính xác.
Liên hệ CLEAD qua các kênh chính thức:
- Hotline: 0877.111.247
- Văn phòng TP.HCM: Tầng 9, tòa nhà VNO, 124 Điện Biên Phủ, Phường Tân Định, TP.HCM
- Văn phòng Tây Nam Bộ: Đường huyện 53, Khu phố Mỹ Thuận, Phường Nhị Quý (Đối diện VKSND Khu vực 4), Tỉnh Đồng Tháp
- Văn phòng Đà Nẵng: Tầng 2, tòa nhà OCB, 79–81 Nguyễn Sinh Sắc, Phường Hòa Khánh, Thành phố Đà Nẵng
- Website: https://clead.vn/
- Fanpage: https://www.facebook.com/clead.hochiminh
- Zalo OA: https://zalo.me/815492860704951598
CLEAD – Pháp lý chuyên sâu, Giải pháp chuẩn mực.
