Thời hiệu khởi kiện là một trong những vấn đề quan trọng trong giải quyết tranh chấp hợp đồng doanh nghiệp. Việc nắm rõ thời hiệu giúp doanh nghiệp bảo vệ kịp thời quyền và lợi ích hợp pháp, tránh mất cơ hội khởi kiện do hết thời hạn pháp luật quy định.
1. Khái niệm thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng
Thời hiệu khởi kiện là thời hạn mà chủ thể được quyền khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết vụ án dân sự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm. Khi thời hạn này kết thúc, đương sự mất quyền khởi kiện nếu bên kia yêu cầu áp dụng thời hiệu (trừ một số trường hợp pháp luật quy định khác).
Theo Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015 thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng là 03 năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.
Đối với tranh chấp kinh doanh thương mại theo Điều 319 Luật Thương mại 2005 quy định thời hiệu khởi kiện là 02 năm, kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm. Quy định này sẽ được áp dụng khi tranh chấp thuộc quan hệ thương mại thuần túy và luật chuyên ngành không quy định khác.
2. Cách xác định thời điểm bắt đầu tính thời hiệu
Thời hiệu được tính từ ngày người có quyền biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm (khoản 3 Điều 150 Bộ luật Dân sự 2015).
Công ty A ký hợp đồng mua bán hàng hóa với Công ty B, thời hạn thanh toán là ngày 01/01/2024. Đến ngày 01/07/2024, Công ty B không thanh toán. Công ty A biết rõ sự vi phạm vào ngày 01/07/2024. Khi ấy thời hiệu khởi kiện 03 năm sẽ kết thúc vào ngày 01/07/2027. Nếu Công ty A khởi kiện sau ngày này, Công ty B có quyền yêu cầu Tòa án đình chỉ vụ án vì hết thời hiệu.
3. Các trường hợp bắt đầu lại thời hiệu khởi kiện
Theo Điều 157 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu khởi kiện được bắt đầu lại trong các trường hợp sau:
- Bên có nghĩa vụ thừa nhận một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình.
- Bên có nghĩa vụ thừa nhận hoặc thực hiện xong một phần nghĩa vụ.
- Các bên tự hòa giải với nhau.
Thời hiệu bắt đầu lại kể từ ngày tiếp theo sau ngày xảy ra sự kiện trên.
Ví dụ: Trong cùng ví dụ trên, ngày 15/06/2026 Công ty B gửi văn bản thừa nhận nợ và cam kết thanh toán một phần. Thời hiệu 03 năm sẽ được tính lại từ ngày 16/06/2026, kéo dài cơ hội khởi kiện của Công ty A.
4. Các trường hợp không áp dụng thời hiệu khởi kiện
Theo Điều 155 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu không áp dụng đối với:
- Yêu cầu bảo vệ quyền nhân thân không gắn với tài sản.
- Yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu (trừ trường hợp luật có quy định khác).
- Một số trường hợp khác do luật quy định.
5. Lưu ý quan trọng khi áp dụng trong tranh chấp hợp đồng doanh nghiệp
- Phân biệt hợp đồng dân sự và hợp đồng thương mại: Nếu hợp đồng mang tính chất thương mại (mua bán hàng hóa, dịch vụ kinh doanh giữa các thương nhân), có thể áp dụng thời hiệu 02 năm theo Luật Thương mại 2005. Tuy nhiên, Tòa án thường áp dụng linh hoạt và ưu tiên quy định có lợi hơn cho đương sự khi có sự khác biệt.
- Tòa án chỉ áp dụng thời hiệu khi có yêu cầu của một bên hoặc các bên chứ không được mặc nhiên áp dụng Điều 184 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.
- Doanh nghiệp nên lưu giữ đầy đủ chứng cứ (hợp đồng, biên bản, email, thanh toán...) để chứng minh thời điểm biết hoặc phải biết quyền bị xâm phạm.
- Các hợp đồng chuyên ngành (bảo hiểm, vận tải, xây dựng...) có thể áp dụng thời hiệu riêng theo luật chuyên ngành.
6. Hậu quả pháp lý khi hết thời hiệu
Khi hết thời hiệu khởi kiện, Tòa án vẫn thụ lý vụ án nhưng sẽ đình chỉ giải quyết nếu bên bị kiện yêu cầu áp dụng thời hiệu. Tuy nhiên, bên có nghĩa vụ vẫn có thể tự nguyện thực hiện nghĩa vụ.
Việc nắm rõ quy định này cùng với việc thu thập, lưu trữ chứng cứ kịp thời là yếu tố quyết định thành bại trong tranh tụng. Doanh nghiệp nên chủ động tư vấn pháp lý ngay khi phát hiện tranh chấp để tránh rủi ro hết thời hiệu.
*Lưu ý: Nội dung tư vấn trên đây chỉ mang tính tham khảo. Tùy từng thời điểm và đối tượng khác nhau mà nội dung tư vấn trên có thể sẽ không còn phù hợp do sự thay đổi của chính sách pháp luật. Mọi thắc mắc, góp ý xin vui lòng liên hệ về email: hi@clead.vn
Quý khách có bất kỳ vấn đề nào cần tư vấn, hãy đặt câu hỏi cho các luật sư để được tư vấn một cách nhanh chóng nhất!
📞 Cần hỗ trợ pháp lý? CLEAD luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn
Nếu bạn đang gặp vướng mắc pháp lý hoặc cần được tư vấn để yên tâm hơn trong hoạt động kinh doanh, đừng ngần ngại liên hệ với CLEAD – Trung Tâm Tư Vấn Pháp Luật trực thuộc Hiệp Hội Thương Mại Điện Tử Việt Nam (VECOM). Chúng tôi luôn ở đây để lắng nghe và hỗ trợ bạn một cách tận tâm, nhanh chóng và chính xác.
Liên hệ CLEAD qua các kênh chính thức:
- Hotline: 0877.111.247
- Văn phòng TP.HCM: Tầng 9, tòa nhà VNO, 124 Điện Biên Phủ, Phường Tân Định, TP.HCM
- Văn phòng Tây Nam Bộ: Đường huyện 53, Khu phố Mỹ Thuận, Phường Nhị Quý (Đối diện VKSND Khu vực 4), Tỉnh Đồng Tháp
- Văn phòng Đà Nẵng: Tầng 2, tòa nhà OCB, 79–81 Nguyễn Sinh Sắc, Phường Hòa Khánh, Thành phố Đà Nẵng
- Website: https://clead.vn/
- Fanpage: https://www.facebook.com/clead.hochiminh
- Zalo OA: https://zalo.me/815492860704951598
CLEAD – Pháp lý chuyên sâu, Giải pháp chuẩn mực.
