Thủ tục khởi kiện tranh chấp dân sự là trình tự pháp lý quan trọng giúp cá nhân, cơ quan, tổ chức bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi bị xâm phạm. Việc nắm rõ thủ tục khởi kiện theo quy định mới nhất không chỉ đảm bảo quyền lợi mà còn giúp quá trình tố tụng diễn ra nhanh chóng, hiệu quả, tránh tình trạng đơn bị trả lại hoặc kéo dài thời gian giải quyết.
1. Khái niệm
Theo Điều 186 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 Khởi kiện vụ án dân sự là hành vi pháp lý của cá nhân, cơ quan, tổ chức (sau đây gọi chung là người khởi kiện) yêu cầu Tòa án nhân dân có thẩm quyền giải quyết vụ việc dân sự nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình hoặc của người khác khi cho rằng quyền và lợi ích đó bị xâm phạm. Tòa án chỉ thụ lý giải quyết khi có đơn khởi kiện hợp lệ của đương sự và thuộc thẩm quyền của Tòa án.
2. Điều kiện để được khởi kiện
Để Tòa án thụ lý vụ án dân sự, người khởi kiện phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:
- Có năng lực hành vi tố tụng dân sự đầy đủ (hoặc có người đại diện hợp pháp).
- Đơn khởi kiện thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án (theo cấp, theo lãnh thổ và theo loại việc).
- Đang trong thời hiệu khởi kiện (trừ trường hợp không áp dụng thời hiệu theo Điều 155 BLDS 2015).
- Nộp đầy đủ tài liệu, chứng cứ ban đầu chứng minh quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm.
Ví dụ: Anh A cho anh B vay 500 triệu đồng theo hợp đồng, đến hạn anh B không trả. Anh A có quyền khởi kiện đòi nợ nếu còn trong thời hiệu 03 năm kể từ ngày biết quyền bị vi phạm.
3. Thẩm quyền của Tòa án
- Thẩm quyền theo cấp: Tòa án nhân dân cấp khu vực sẽ giải quyết hầu hết các vụ việc dân sự sơ thẩm (trừ những vụ thuộc thẩm quyền cấp tỉnh theo quy định tại Điều 37 BLTTDS 2015 sửa đổi).
- Thẩm quyền theo lãnh thổ: Thường là Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc hoặc có trụ sở (Điều 35, 39 BLTTDS).
- Thẩm quyền theo sự lựa chọn: Một số trường hợp người khởi kiện được chọn (ví dụ: tranh chấp hợp đồng, bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng).
4. Hồ sơ khởi kiện và nội dung đơn khởi kiện
Theo khoản 1 và khoản 5 Điều 189 BLTTDS 2015 (sửa đổi), hồ sơ bao gồm:
- Đơn khởi kiện.
- Tài liệu, chứng cứ chứng minh quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm (hợp đồng, biên bản giao nhận, chứng từ thanh toán, giấy tờ nhân thân...).
- Giấy tờ khác liên quan (giấy ủy quyền nếu có đại diện, biên bản hòa giải cơ sở...).
Nội dung bắt buộc của đơn khởi kiện (Điều 189 BLTTDS):
- Ngày, tháng, năm làm đơn.
- Tên Tòa án nhận đơn.
- Thông tin người khởi kiện, người bị kiện, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan.
- Nội dung tranh chấp, yêu cầu cụ thể của người khởi kiện.
- Họ tên, chữ ký hoặc điểm chỉ của người khởi kiện.
Người khởi kiện có thể nộp đơn trực tiếp, qua bưu chính, hoặc trực tuyến (nếu Tòa án hỗ trợ).
5. Trình tự, thủ tục khởi kiện (mới nhất)
5.1. Nộp đơn khởi kiện: Nộp tại Tòa án có thẩm quyền. Tòa án phải ghi nhận và cấp giấy xác nhận đã nhận đơn (Điều 190, 191 BLTTDS). Người khởi kiện gửi đơn khởi kiện kèm theo tài liệu, chứng cứ mà mình hiện có đến Tòa án có thẩm quyền giải quyết vụ án bằng các phương thức sau đây:
- Nộp trực tiếp tại Tòa án;
- Gửi đến Tòa án theo đường dịch vụ bưu chính;
- Gửi trực tuyến bằng hình thức điện tử qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án (nếu có).
5.2. Phân công Thẩm phán xem xét đơn: Trong thời hạn 03 ngày làm việc, Chánh án phân công Thẩm phán (khoản 2 Điều 191).
Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày được phân công, Thẩm phán phải xem xét đơn khởi kiện và có một trong các quyết định sau đây:
- Yêu cầu sửa đổi, bổ sung đơn khởi kiện;
- Tiến hành thủ tục thụ lý vụ án theo thủ tục thông thường hoặc theo thủ tục rút gọn nếu vụ án có đủ điều kiện để giải quyết theo thủ tục rút gọn quy định;
- Chuyển đơn khởi kiện cho Tòa án có thẩm quyền và thông báo cho người khởi kiện nếu vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án khác;
- Trả lại đơn khởi kiện cho người khởi kiện nếu vụ việc đó không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.
5.3. Thụ lý vụ án: Sau khi người khởi kiện nộp biên lai tạm ứng án phí, Thẩm phán ra Thông báo thụ lý vụ án (Điều 195 BLTTDS). Tòa án gửi thông báo cho các đương sự khác.
5.4. Chuẩn bị xét xử và hòa giải: Tòa án tiến hành hòa giải (nguyên tắc bắt buộc trừ trường hợp không hòa giải được). Nếu hòa giải thành, lập biên bản hòa giải có hiệu lực thi hành.
5.5. Mở phiên tòa sơ thẩm: Nếu không hòa giải thành, đưa ra xét xử công khai.
5.6. Kháng cáo, thi hành án: Đương sự có quyền kháng cáo bản án sơ thẩm trong thời hạn luật định. Bản án có hiệu lực pháp luật được thi hành theo quy định.
5.7. Thời hạn tạm ứng án phí: Người khởi kiện phải nộp tạm ứng án phí trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được thông báo của Tòa án.
6. Án phí, lệ phí và các chi phí khác
Án phí dân sự sơ thẩm được quy định tại Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14. Một số trường hợp được miễn, giảm án phí (người nghèo, người có công...).
Thủ tục khởi kiện tranh chấp dân sự đã được pháp luật quy định khá chi tiết, rõ ràng. Việc thực hiện đúng thủ tục sẽ giúp bảo vệ hiệu quả quyền lợi hợp pháp và góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động tư pháp.
*Lưu ý: Nội dung tư vấn trên đây chỉ mang tính tham khảo. Tùy từng thời điểm và đối tượng khác nhau mà nội dung tư vấn trên có thể sẽ không còn phù hợp do sự thay đổi của chính sách pháp luật. Mọi thắc mắc, góp ý xin vui lòng liên hệ về email: hi@clead.vn
Quý khách có bất kỳ vấn đề nào cần tư vấn, hãy đặt câu hỏi cho các luật sư để được tư vấn một cách nhanh chóng nhất!
📞 Cần hỗ trợ pháp lý? CLEAD luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn
Nếu bạn đang gặp vướng mắc pháp lý hoặc cần được tư vấn để yên tâm hơn trong hoạt động kinh doanh, đừng ngần ngại liên hệ với CLEAD – Trung Tâm Tư Vấn Pháp Luật trực thuộc Hiệp Hội Thương Mại Điện Tử Việt Nam (VECOM). Chúng tôi luôn ở đây để lắng nghe và hỗ trợ bạn một cách tận tâm, nhanh chóng và chính xác.
Liên hệ CLEAD qua các kênh chính thức:
- Hotline: 0877.111.247
- Văn phòng TP.HCM: Tầng 9, tòa nhà VNO, 124 Điện Biên Phủ, Phường Tân Định, TP.HCM
- Văn phòng Tây Nam Bộ: Đường huyện 53, Khu phố Mỹ Thuận, Phường Nhị Quý (Đối diện VKSND Khu vực 4), Tỉnh Đồng Tháp
- Văn phòng Đà Nẵng: Tầng 2, tòa nhà OCB, 79–81 Nguyễn Sinh Sắc, Phường Hòa Khánh, Thành phố Đà Nẵng
- Website: https://clead.vn/
- Fanpage: https://www.facebook.com/clead.hochiminh
- Zalo OA: https://zalo.me/815492860704951598
CLEAD – Pháp lý chuyên sâu, Giải pháp chuẩn mực.
