Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết (Điều 624). Khi người để lại di sản chết và có di chúc hợp pháp, những người được chỉ định hưởng di sản theo di chúc thực hiện thủ tục khai nhận di sản thừa kế để xác lập quyền sở hữu, quyền sử dụng đối với tài sản được để lại.
1. Điều kiện để thực hiện thủ tục khai nhận di sản thừa kế theo di chúc
Di chúc phải hợp pháp theo Điều 630 Bộ luật Dân sự năm 2015. Cụ thể, người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt tại thời điểm lập di chúc, không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép. Nội dung di chúc không được vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội. Hình thức di chúc phải phù hợp với quy định của pháp luật (di chúc bằng văn bản có hoặc không có người làm chứng, di chúc công chứng, hoặc di chúc miệng trong trường hợp đặc biệt).
Thời hiệu yêu cầu chia di sản thừa kế là 10 năm (đối với động sản), 30 năm (đối với bất động sản) kể từ thời điểm mở thừa kế (Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015). Thời điểm mở thừa kế là thời điểm người để lại di sản chết (Điều 611).
Người thừa kế theo di chúc phải còn sống vào thời điểm mở thừa kế. Ngoài ra, cần lưu ý trường hợp người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc theo Điều 644 Bộ luật Dân sự năm 2015 (gồm con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng của người để lại di sản). Những người này vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di chúc không cho hưởng hoặc cho hưởng ít hơn mức đó.
2. Hồ sơ yêu cầu công chứng văn bản khai nhận (phân chia) di sản thừa kế theo di chúc
Người thừa kế chuẩn bị hồ sơ gồm các giấy tờ sau:
- Phiếu yêu cầu công chứng theo mẫu của tổ chức hành nghề công chứng.
- Bản gốc hoặc bản sao có chứng thực của di chúc hợp pháp.
- Giấy chứng tử hoặc giấy tờ khác có giá trị pháp lý tương đương chứng minh người để lại di sản đã chết.
- Giấy tờ chứng minh nhân thân của người yêu cầu và người được hưởng di sản (Căn cước công dân, hộ chiếu hoặc giấy tờ thay thế theo quy định).
- Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, quyền sử dụng đối với di sản (Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất; giấy đăng ký xe; sổ tiết kiệm; giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản khác).
- Các giấy tờ khác có liên quan (nếu có), chẳng hạn giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân trong trường hợp có người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc.
Nếu một hoặc nhiều người thừa kế không thể trực tiếp tham gia, họ có thể ủy quyền cho người khác theo quy định của pháp luật về ủy quyền.
3. Trình tự, thủ tục thực hiện
Bước 1: Nộp hồ sơ
Người thừa kế nộp hồ sơ tại tổ chức hành nghề công chứng (Văn phòng công chứng hoặc Phòng công chứng) có thẩm quyền. Đối với di sản là bất động sản, hồ sơ được nộp tại tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn tỉnh, thành phố nơi có bất động sản. Trường hợp di sản không phải bất động sản, hồ sơ được nộp tại nơi cư trú cuối cùng của người để lại di sản hoặc nơi có phần lớn di sản.
Công chứng viên kiểm tra tính đầy đủ, hợp lệ của hồ sơ và xác định người yêu cầu đúng là người được hưởng di sản theo di chúc.
Bước 2: Niêm yết công khai
Tổ chức hành nghề công chứng có trách nhiệm niêm yết việc tiếp nhận công chứng văn bản phân chia di sản (bao gồm trường hợp khai nhận khi chỉ có một người thừa kế hoặc các đồng thừa kế thỏa thuận không phân chia) tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú cuối cùng của người để lại di sản hoặc nơi có di sản. Thời hạn niêm yết là 15 ngày liên tục. Mục đích của việc niêm yết là để bảo đảm quyền được thông tin và quyền phản ánh của các cá nhân, tổ chức có liên quan.
Bước 3: Công chứng văn bản
Sau khi hết thời hạn niêm yết, nếu không có khiếu nại, tố cáo hoặc tranh chấp, công chứng viên tiến hành lập và chứng nhận văn bản khai nhận di sản thừa kế (hoặc văn bản phân chia di sản theo quy định của Luật Công chứng năm 2024). Tất cả người được hưởng di sản theo di chúc (hoặc người được ủy quyền hợp pháp) ký vào văn bản trước mặt công chứng viên.
Văn bản công chứng này là căn cứ pháp lý để cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện đăng ký biến động quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản cho người được hưởng di sản.
Bước 4: Thực hiện nghĩa vụ tài sản và đăng ký quyền
Trước khi nhận di sản, người thừa kế phải thanh toán các nghĩa vụ tài sản do người để lại di sản để lại trong phạm vi di sản (Điều 615 Bộ luật Dân sự năm 2015). Sau đó, người thừa kế thực hiện thủ tục đăng ký biến động tại cơ quan đăng ký đất đai hoặc cơ quan có thẩm quyền đối với tài sản khác (nếu pháp luật yêu cầu đăng ký).
Ví dụ:
Ông A chết năm 2025, để lại di chúc công chứng năm 2023 với nội dung: Toàn bộ quyền sử dụng đất và nhà ở tại thành phố Hồ Chí Minh được để lại cho con trai duy nhất là ông B. Di chúc hợp pháp, ông B còn sống vào thời điểm mở thừa kế và không thuộc trường hợp bị truất quyền hưởng di sản.
Ông B chuẩn bị hồ sơ gồm: di chúc gốc, giấy chứng tử của ông A, Căn cước công dân của ông B, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và nhà ở. Ông B nộp hồ sơ tại Văn phòng công chứng trên địa bàn nơi có bất động sản. Công chứng viên niêm yết tại Ủy ban nhân dân phường nơi ông A cư trú cuối cùng trong 15 ngày. Hết thời hạn niêm yết không có khiếu nại, công chứng viên chứng nhận văn bản khai nhận di sản thừa kế. Ông B sử dụng văn bản này để làm thủ tục sang tên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại Văn phòng đăng ký đất đai.
4. Một số lưu ý quan trọng
Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản bằng văn bản (Điều 620 Bộ luật Dân sự năm 2015). Việc từ chối phải được thực hiện trước khi phân chia di sản và không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản.
Nếu phát sinh tranh chấp về hiệu lực của di chúc hoặc quyền hưởng di sản, các bên giải quyết tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền. Trong thời gian tranh chấp, tổ chức hành nghề công chứng có thể từ chối công chứng hoặc tạm dừng thủ tục.
*Lưu ý: Nội dung tư vấn trên đây chỉ mang tính tham khảo. Tùy từng thời điểm và đối tượng khác nhau mà nội dung tư vấn trên có thể sẽ không còn phù hợp do sự thay đổi của chính sách pháp luật. Mọi thắc mắc, góp ý xin vui lòng liên hệ về email: hi@clead.vn
Quý khách có bất kỳ vấn đề nào cần tư vấn, hãy đặt câu hỏi cho các luật sư để được tư vấn một cách nhanh chóng nhất!
📞 Cần hỗ trợ pháp lý? CLEAD luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn
Nếu bạn đang gặp vướng mắc pháp lý hoặc cần được tư vấn để yên tâm hơn trong hoạt động kinh doanh, đừng ngần ngại liên hệ với CLEAD – Trung Tâm Tư Vấn Pháp Luật trực thuộc Hiệp Hội Thương Mại Điện Tử Việt Nam (VECOM). Chúng tôi luôn ở đây để lắng nghe và hỗ trợ bạn một cách tận tâm, nhanh chóng và chính xác.
Liên hệ CLEAD qua các kênh chính thức:
- Hotline: 0798.468.479
- Văn phòng TP.HCM: Tầng 9, tòa nhà VNO, 124 Điện Biên Phủ, Phường Tân Định, TP.HCM
- Văn phòng Tây Nam Bộ: Đường huyện 53, Khu phố Mỹ Thuận, Phường Nhị Quý (Đối diện VKSND Khu vực 4), Tỉnh Đồng Tháp
- Văn phòng Đà Nẵng: Tầng 2, tòa nhà OCB, 79–81 Nguyễn Sinh Sắc, Phường Hòa Khánh, Thành phố Đà Nẵng
- Website: https://clead.vn/
- Fanpage: https://www.facebook.com/clead.hochiminh
- Zalo OA: https://zalo.me/815492860704951598
CLEAD – Pháp lý chuyên sâu, Giải pháp chuẩn mực.
