Sau khi ly hôn, quan hệ hôn nhân chấm dứt nhưng quyền và nghĩa vụ của cha mẹ đối với con chưa thành niên hoặc con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự, không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình vẫn được duy trì.
1. Nguyên tắc xác định người trực tiếp nuôi con
Vợ, chồng có quyền thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ và quyền của mỗi bên sau khi ly hôn đối với con. Trường hợp không thỏa thuận được, Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con.
Bên cạnh đó, pháp luật cũng ghi nhận các giới hạn về độ tuổi của con để bảo vệ sự phát triển tâm sinh lý của trẻ:
- Đối với con dưới 36 tháng tuổi: Khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định rõ: "Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc có thỏa thuận khác giữa cha mẹ phù hợp với lợi ích của con."
- Đối với con từ đủ 07 tuổi trở lên: Khoản 2 Điều 81 Luật này cũng nêu rõ: "Trường hợp con từ đủ 07 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con." Tòa án sẽ tiến hành lấy ý kiến của trẻ để làm căn cứ quan trọng khi phán quyết.
Nghị quyết số 01/2024/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (có hiệu lực từ ngày 01/7/2024) đã hướng dẫn cụ thể việc đánh giá “quyền lợi về mọi mặt của con”. Tòa án phải đánh giá khách quan, toàn diện các tiêu chí sau:
- Điều kiện, khả năng của cha, mẹ trong việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, bao gồm cả khả năng bảo vệ con khỏi bị xâm hại, bóc lột.
- Quyền của con được sống chung với người trực tiếp nuôi và được duy trì mối quan hệ với người không trực tiếp nuôi.
- Sự gắn bó, thân thiết của con với cha, mẹ.
- Sự quan tâm của cha, mẹ đối với con.
- Bảo đảm sự ổn định, hạn chế sự xáo trộn môi trường sống và giáo dục của con.
- Nguyện vọng của con được ở cùng anh, chị, em (nếu có) và nguyện vọng được sống chung với cha hoặc mẹ.
Người mẹ không đủ điều kiện trực tiếp nuôi con dưới 36 tháng tuổi bao gồm các trường hợp như mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bệnh nặng khác khiến không thể tự chăm sóc bản thân hoặc không thể trực tiếp nuôi dưỡng con; có hành vi bạo lực gia đình, sử dụng chất kích thích hoặc các hành vi khác ảnh hưởng nghiêm trọng đến lợi ích của con.
2. Quyền và nghĩa vụ của các bên sau khi ly hôn
Sau khi bản án hoặc quyết định ly hôn của Tòa án có hiệu lực pháp luật, cha mẹ vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về quyền và nghĩa vụ đối với con chung. Cụ thể được phân định như sau:
- Đối với người trực tiếp nuôi con: Người trực tiếp nuôi con có toàn quyền và nghĩa vụ trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con cái phát triển toàn diện. Bên cạnh đó, người này được quyền yêu cầu người không trực tiếp nuôi con thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng theo mức tiền và phương thức đã được ghi nhận tại quyết định hoặc bản án của Tòa án có thẩm quyền. Trong trường hợp phát hiện người không trực tiếp nuôi con lợi dụng việc thăm nom để cản trở, gây ảnh hưởng xấu đến tâm lý, sức khỏe và sự phát triển của trẻ, người trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền thăm nom con của người đó theo quy định tại Điều 83 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014.
- Đối với người không trực tiếp nuôi con: Người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ tôn trọng quyền của con được sống chung với người trực tiếp nuôi, đồng thời phải thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng cho con đến khi con đủ 18 tuổi hoặc đến khi con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình theo quy định tại Điều 110 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014. Song song với nghĩa vụ tài chính, người không trực tiếp nuôi con có quyền và nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được phép cản trở; mọi hành vi cố ý ngăn cản việc thăm nom đều vi phạm pháp luật, ngoại trừ trường hợp người đó đã bị Tòa án ra quyết định hạn chế quyền thăm nom theo quy định tại Điều 82 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014.
3. Cách giành quyền nuôi con khi có tranh chấp
Để giành quyền trực tiếp nuôi con, bên yêu cầu cần chứng minh mình đáp ứng tốt hơn các điều kiện bảo đảm quyền lợi về mọi mặt của con so với bên còn lại. Các nhóm điều kiện chính bao gồm:
Điều kiện vật chất: Thu nhập ổn định, đủ khả năng chi trả chi phí ăn uống, học tập, y tế và sinh hoạt của con; có chỗ ở ổn định, an toàn và phù hợp với sự phát triển của trẻ. Người yêu cầu có thể xuất trình hợp đồng lao động, bảng lương, sao kê tài khoản ngân hàng, giấy tờ nhà ở hoặc hợp đồng thuê nhà để chứng minh.
Điều kiện tinh thần và môi trường sống: Có thời gian thực tế để chăm sóc, đưa đón, kèm cặp học tập và quan tâm đời sống hàng ngày của con; có sự gắn bó tình cảm; tạo môi trường sống ổn định, lành mạnh; không làm xáo trộn môi trường học tập và sinh hoạt của con.
Điều kiện về sức khỏe và nhân thân: Có sức khỏe thể chất và tinh thần tốt; không mắc bệnh nặng ảnh hưởng đến khả năng chăm sóc; có nhân thân tốt, không có tiền án tiền sự liên quan đến hành vi xâm hại trẻ em, bạo lực gia đình hoặc các hành vi trái pháp luật nghiêm trọng khác.
Ý kiến của con (đối với trẻ từ đủ 07 tuổi trở lên): Tòa án sẽ lắng nghe tâm tư của trẻ trong môi trường tâm lý thân thiện, do đó cha mẹ cần xây dựng mối quan hệ gần gũi, tâm lý vững vàng cho con để trẻ tự do bày tỏ chính kiến mà không chịu áp lực từ phía người lớn.
Ví dụ 1: Ông A và bà B ly hôn khi con chung 2 tuổi. Bà B có thu nhập ổn định, chỗ ở riêng và sức khỏe tốt. Ông A chứng minh được bà B thường xuyên sử dụng chất kích thích và không dành thời gian chăm sóc con. Trong trường hợp này, Tòa án có thể giao con dưới 36 tháng tuổi cho ông A trực tiếp nuôi vì bà B không đủ điều kiện theo khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 và hướng dẫn tại Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP.
Ví dụ 2: Ông C và bà D tranh chấp quyền nuôi con 8 tuổi. Con bày tỏ nguyện vọng muốn sống với mẹ. Bà D có thu nhập thấp hơn ông C nhưng chứng minh được mình dành nhiều thời gian chăm sóc, kèm cặp học tập và môi trường sống ổn định hơn. Tòa án xem xét nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi trở lên và đánh giá tổng thể các tiêu chí quyền lợi về mọi mặt của con, có thể quyết định giao con cho bà D trực tiếp nuôi.
4. Thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn
Theo Điều 84 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, việc thay đổi người trực tiếp nuôi con được giải quyết khi có yêu cầu của cha, mẹ hoặc người giám hộ và có một trong các căn cứ: bên đang nuôi không còn đủ điều kiện để trực tiếp nuôi dưỡng, giáo dục con; hoặc vì lợi ích của con. Tòa án sẽ xem xét lại các điều kiện tương tự như khi giải quyết lần đầu.
5. Kết luận
Quyền nuôi con sau ly hôn được xác định trên cơ sở bảo vệ quyền lợi tốt nhất của trẻ em. Cha mẹ nên ưu tiên thỏa thuận để giảm thiểu xung đột và bảo đảm sự ổn định cho con. Trường hợp phải nhờ Tòa án giải quyết, mỗi bên cần chuẩn bị đầy đủ chứng cứ về điều kiện vật chất, tinh thần, sức khỏe và nhân thân. Nếu bạn đang gặp vướng mắc pháp lý cụ thể, việc tìm kiếm sự hỗ trợ từ các Luật sư chuyên môn về lĩnh vực hôn nhân và gia đình là bước đi cần thiết để đảm bảo quyền lợi tối ưu.
*Lưu ý: Nội dung tư vấn trên đây chỉ mang tính tham khảo. Tùy từng thời điểm và đối tượng khác nhau mà nội dung tư vấn trên có thể sẽ không còn phù hợp do sự thay đổi của chính sách pháp luật. Mọi thắc mắc, góp ý xin vui lòng liên hệ về email: hi@clead.vn
Quý khách có bất kỳ vấn đề nào cần tư vấn, hãy đặt câu hỏi cho các luật sư để được tư vấn một cách nhanh chóng nhất!
📞 Cần hỗ trợ pháp lý? CLEAD luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn
Nếu bạn đang gặp vướng mắc pháp lý hoặc cần được tư vấn để yên tâm hơn trong hoạt động kinh doanh, đừng ngần ngại liên hệ với CLEAD – Trung Tâm Tư Vấn Pháp Luật trực thuộc Hiệp Hội Thương Mại Điện Tử Việt Nam (VECOM). Chúng tôi luôn ở đây để lắng nghe và hỗ trợ bạn một cách tận tâm, nhanh chóng và chính xác.
Liên hệ CLEAD qua các kênh chính thức:
- Hotline: 0798.468.479
- Văn phòng TP.HCM: Tầng 9, tòa nhà VNO, 124 Điện Biên Phủ, Phường Tân Định, TP.HCM
- Văn phòng Tây Nam Bộ: Đường huyện 53, Khu phố Mỹ Thuận, Phường Nhị Quý (Đối diện VKSND Khu vực 4), Tỉnh Đồng Tháp
- Văn phòng Đà Nẵng: Tầng 2, tòa nhà OCB, 79–81 Nguyễn Sinh Sắc, Phường Hòa Khánh, Thành phố Đà Nẵng
- Website: https://clead.vn/
- Fanpage: https://www.facebook.com/clead.hochiminh
- Zalo OA: https://zalo.me/815492860704951598
CLEAD – Pháp lý chuyên sâu, Giải pháp chuẩn mực.
