Khi một người qua đời, nhiều người cho rằng chỉ cần thuộc hàng thừa kế theo quy định hoặc được chỉ định trong di chúc thì đương nhiên sẽ được hưởng di sản. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam quy định một số trường hợp, dù có quan hệ huyết thống hoặc được chỉ định trong di chúc, vẫn không có quyền hưởng di sản thừa kế. Quy định này nhằm bảo vệ đạo đức xã hội, bảo đảm công bằng và ngăn chặn các hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự hoặc ý chí của người để lại di sản.
1. Những người không được quyền hưởng di sản thừa kế
Theo khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, những người sau đây không được quyền hưởng di sản, bao gồm cả thừa kế theo di chúc và theo pháp luật:
a) Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc về hành vi ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ người để lại di sản, xâm phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người đó.
Hành vi phải là cố ý và đã bị kết án bằng bản án có hiệu lực pháp luật.
b) Người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản.
Vi phạm nghiêm trọng được hiểu là có nghĩa vụ cấp dưỡng theo pháp luật, có khả năng thực tế nhưng cố ý từ chối hoặc trốn tránh, làm cho người để lại di sản lâm vào tình trạng khổ sở hoặc nguy hiểm đến tính mạng.
c) Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ phần di sản mà người thừa kế đó có quyền hưởng.
d) Người có hành vi lừa dối, cưỡng ép hoặc ngăn cản người để lại di sản trong việc lập di chúc; giả mạo di chúc, sửa chữa di chúc, hủy di chúc, che giấu di chúc nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản.
Tuy nhiên vẫn có trường hợp ngoại lệ theo Khoản 2 Điều 621 quy định Người không được quyền hưởng di sản vẫn được hưởng di sản nếu người để lại di sản biết rõ hành vi của họ nhưng vẫn cho họ hưởng di sản theo di chúc.
Giả sử nếu Ông A biết con trai từng vi phạm nghĩa vụ chăm sóc mình. Sau đó, quan hệ giữa hai cha con được cải thiện và ông P lập di chúc mới, ghi rõ vẫn để lại một phần tài sản cho người con này. Trong trường hợp đó, ý chí của ông P được pháp luật tôn trọng và người con vẫn có quyền hưởng phần di sản theo di chúc.
2. Trường hợp bị truất quyền hưởng di sản theo di chúc
Theo Điều 626 Bộ luật Dân sự 2015, người lập di chúc có quyền truất quyền hưởng di sản của người thừa kế (không cho họ hưởng di sản theo di chúc). Việc truất quyền phải được ghi rõ trong di chúc.
Lưu ý: Truất quyền chỉ áp dụng đối với phần di sản theo di chúc. Nếu di chúc không hợp lệ hoặc di sản còn lại chia theo pháp luật, người bị truất quyền có thể vẫn được hưởng theo pháp luật trừ khi rơi vào trường hợp Điều 621.
Lưu ý quan trọng:
- Người không được hưởng di sản theo Điều 621 sẽ bị loại khỏi hàng thừa kế, và phần di sản của họ được chia cho những người thừa kế khác theo quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.
- Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc (Điều 644) vẫn có thể bị loại nếu thuộc trường hợp Điều 621.
Người bị truất quyền hưởng di sản có giống người không được hưởng di sản không?
Đây là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau.
Như vậy, người bị truất quyền hưởng di sản không nhất thiết đã có hành vi vi phạm pháp luật, mà chỉ đơn giản là người lập di chúc không muốn để lại tài sản cho họ.
Quyền hưởng di sản thừa kế không chỉ phụ thuộc vào quan hệ huyết thống hoặc nội dung di chúc mà còn phụ thuộc vào việc người hưởng thừa kế có đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật hay không. Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định rõ các trường hợp không được quyền hưởng di sản nhằm bảo đảm công bằng, bảo vệ đạo đức xã hội và tôn trọng ý chí của người để lại di sản.
Trong trường hợp phát sinh tranh chấp về thừa kế hoặc có nghi ngờ về quyền hưởng di sản của một cá nhân, các bên nên tham khảo ý kiến của luật sư hoặc chuyên gia pháp lý để được đánh giá đầy đủ hồ sơ và lựa chọn phương án giải quyết phù hợp.
*Lưu ý: Nội dung tư vấn trên đây chỉ mang tính tham khảo. Tùy từng thời điểm và đối tượng khác nhau mà nội dung tư vấn trên có thể sẽ không còn phù hợp do sự thay đổi của chính sách pháp luật. Mọi thắc mắc, góp ý xin vui lòng liên hệ về email: hi@clead.vn
Quý khách có bất kỳ vấn đề nào cần tư vấn, hãy đặt câu hỏi cho các luật sư để được tư vấn một cách nhanh chóng nhất!
📞 Cần hỗ trợ pháp lý? CLEAD luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn
Nếu bạn đang gặp vướng mắc pháp lý hoặc cần được tư vấn để yên tâm hơn trong hoạt động kinh doanh, đừng ngần ngại liên hệ với CLEAD – Trung Tâm Tư Vấn Pháp Luật trực thuộc Hiệp Hội Thương Mại Điện Tử Việt Nam (VECOM). Chúng tôi luôn ở đây để lắng nghe và hỗ trợ bạn một cách tận tâm, nhanh chóng và chính xác.
Liên hệ CLEAD qua các kênh chính thức:
- Hotline: 0877.111.247
- Văn phòng TP.HCM: Tầng 9, tòa nhà VNO, 124 Điện Biên Phủ, Phường Tân Định, TP.HCM
- Văn phòng Tây Nam Bộ: Đường huyện 53, Khu phố Mỹ Thuận, Phường Nhị Quý (Đối diện VKSND Khu vực 4), Tỉnh Đồng Tháp
- Văn phòng Đà Nẵng: Tầng 2, tòa nhà OCB, 79–81 Nguyễn Sinh Sắc, Phường Hòa Khánh, Thành phố Đà Nẵng
- Website: https://clead.vn/
- Fanpage: https://www.facebook.com/clead.hochiminh
- Zalo OA: https://zalo.me/815492860704951598
CLEAD – Pháp lý chuyên sâu, Giải pháp chuẩn mực.
