1. Khái niệm
Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình, để lại tài sản cho người thừa kế theo pháp luật hoặc hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật theo Điều 609 Bộ luật Dân sự năm 2015.
2. Người có quyền lập di chúc
Người thành niên (từ đủ 18 tuổi trở lên) có đủ năng lực hành vi dân sự, minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc và không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình theo Điều 625 Bộ luật Dân sự năm 2015. Người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi được lập di chúc nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc và di chúc phải được lập thành văn bản. Người mất năng lực hành vi dân sự không có quyền lập di chúc.
3. Hình thức của di chúc
Theo Điều 627 và Điều 628 BLDS năm 2015, di chúc được lập dưới hai hình thức chính:
- Di chúc bằng văn bản, bao gồm:
- Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng;
- Di chúc bằng văn bản có người làm chứng;
- Di chúc bằng văn bản có công chứng;
- Di chúc bằng văn bản có chứng thực.
Di chúc miệng chỉ được coi là hợp pháp nếu người lập di chúc thể hiện ý chí cuối cùng trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau đó người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày thể hiện ý chí, di chúc miệng phải được công chứng hoặc chứng thực. Di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ nếu sau 03 tháng kể từ thời điểm lập mà người lập di chúc còn sống, minh mẫn, sáng suốt.
4. Điều kiện để di chúc hợp pháp
Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện theo Điều 630 Bộ luật Dân sự năm 2015:
- Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép.
- Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.
- Di chúc của người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi phải được lập thành văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.
- Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.
- Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp nếu đáp ứng đủ các điều kiện về người lập và nội dung nêu trên.
Nội dung chủ yếu của di chúc theo Điều 631 Bộ luật Dân sự năm 2015 gồm: ngày, tháng, năm lập di chúc; họ, tên và nơi cư trú của người lập di chúc; họ, tên người, cơ quan, tổ chức được hưởng di sản; di sản để lại và nơi có di sản. Người lập di chúc có quyền chỉ định người thừa kế, truất quyền hưởng di sản, phân định phần di sản, dành một phần tài sản để di tặng hoặc thờ cúng, giao nghĩa vụ cho người thừa kế theo Điều 626 Bộ luật Dân sự năm 2015.
Ví dụ: Ông Lê Văn D lập di chúc công chứng để lại 50% căn nhà cho vợ và 50% cho con trai, đồng thời dành một khoản tiền nhỏ để thờ cúng ông bà. Nội dung này hợp pháp vì không vi phạm điều cấm và hình thức đúng quy định. Nếu ông D bị con ép buộc lập di chúc dưới áp lực đe dọa thì di chúc có thể bị tuyên vô hiệu khi có chứng cứ.
5. Hiệu lực của di chúc
Di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế theo khoản 1 Điều 643 Bộ luật Dân sự năm 2015. Thời điểm mở thừa kế là thời điểm người để lại di sản chết (bao gồm chết thực tế hoặc được Tòa án tuyên bố đã chết).
Di chúc không có hiệu lực toàn bộ hoặc một phần trong các trường hợp sau theo Điều 643 Bộ luật dân sự 2015:
- Người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc.
- Cơ quan, tổ chức được chỉ định là người thừa kế không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế.
- Di sản để lại cho người thừa kế không còn vào thời điểm mở thừa kế (nếu còn một phần thì phần còn lại vẫn có hiệu lực).
- Khi di chúc có phần không hợp pháp mà không ảnh hưởng đến hiệu lực của các phần còn lại thì chỉ phần đó không có hiệu lực.
- Khi một người để lại nhiều bản di chúc đối với một tài sản thì chỉ bản di chúc sau cùng có hiệu lực.
Người lập di chúc có thể sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc đã lập vào bất cứ lúc nào theo Điều 640 Bộ luật Dân sự năm 2015. Thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản kể từ thời điểm mở thừa kế theo Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015.
Để di chúc có hiệu lực pháp luật, người lập phải đảm bảo đầy đủ điều kiện về năng lực, ý chí tự nguyện, nội dung và hình thức theo Bộ luật Dân sự năm 2015. Việc lập di chúc đúng quy định giúp tránh tranh chấp thừa kế và bảo vệ ý chí cuối cùng của người để lại di sản. Trong thực tế, nên ưu tiên hình thức công chứng hoặc chứng thực để tăng tính chắc chắn về mặt pháp lý.
*Lưu ý: Nội dung tư vấn trên đây chỉ mang tính tham khảo. Tùy từng thời điểm và đối tượng khác nhau mà nội dung tư vấn trên có thể sẽ không còn phù hợp do sự thay đổi của chính sách pháp luật. Mọi thắc mắc, góp ý xin vui lòng liên hệ về email: hi@clead.vn
Quý khách có bất kỳ vấn đề nào cần tư vấn, hãy đặt câu hỏi cho các luật sư để được tư vấn một cách nhanh chóng nhất!
📞 Cần hỗ trợ pháp lý? CLEAD luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn
Nếu bạn đang gặp vướng mắc pháp lý hoặc cần được tư vấn để yên tâm hơn trong hoạt động kinh doanh, đừng ngần ngại liên hệ với CLEAD – Trung Tâm Tư Vấn Pháp Luật trực thuộc Hiệp Hội Thương Mại Điện Tử Việt Nam (VECOM). Chúng tôi luôn ở đây để lắng nghe và hỗ trợ bạn một cách tận tâm, nhanh chóng và chính xác.
Liên hệ CLEAD qua các kênh chính thức:
- Hotline: 0798.468.479
- Văn phòng TP.HCM: Tầng 9, tòa nhà VNO, 124 Điện Biên Phủ, Phường Tân Định, TP.HCM
- Văn phòng Tây Nam Bộ: Đường huyện 53, Khu phố Mỹ Thuận, Phường Nhị Quý (Đối diện VKSND Khu vực 4), Tỉnh Đồng Tháp
- Văn phòng Đà Nẵng: Tầng 2, tòa nhà OCB, 79–81 Nguyễn Sinh Sắc, Phường Hòa Khánh, Thành phố Đà Nẵng
- Website: https://clead.vn/
- Fanpage: https://www.facebook.com/clead.hochiminh
- Zalo OA: https://zalo.me/815492860704951598
CLEAD – Pháp lý chuyên sâu, Giải pháp chuẩn mực.