1. Khái niệm di chúc
Theo quy định tại Điều 624 Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Việc lập di chúc là quyền nhân thân gắn liền với tài sản của người có di sản, bảo đảm tính tự nguyện và định đoạt tài sản cá nhân đúng pháp luật.
Di chúc chỉ phát sinh hiệu lực pháp luật từ thời điểm mở thừa kế, tức là thời điểm người lập di chúc chết hoặc Tòa án tuyên bố người đó đã chết theo quy định tại Điều 611 và Điều 643 BLDS năm 2015.
2. Người có quyền lập di chúc
Căn cứ Điều 625 BLDS năm 2015:
- Người thành niên (từ đủ 18 tuổi trở lên) và người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép (điểm a khoản 1 Điều 630 BLDS năm 2015) thì có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình.
- Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi được lập di chúc nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.
Ví dụ: Trần Thị B (16 tuổi) muốn lập di chúc để lại tài sản thừa kế từ ông bà cho em trai. Bà B lập di chúc bằng văn bản và được cha mẹ đồng ý bằng văn bản. Di chúc này hợp pháp. Nếu không có sự đồng ý của cha mẹ thì di chúc vô hiệu.
Theo Điều 626 BLDS năm 2015, người lập di chúc có các quyền sau đây: chỉ định người thừa kế; truất quyền hưởng di sản của người thừa kế; phân định phần di sản cho từng người thừa kế; giao nghĩa vụ cho người thừa kế; chỉ định người thực hiện nghĩa vụ; chỉ định người quản lý di sản.
3. Điều kiện hợp pháp của di chúc
Căn cứ Điều 630 BLDS 2015, di chúc được coi là hợp pháp khi đáp ứng đủ các điều kiện sau:
3.1. Điều kiện về người lập di chúc
Người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép. Đây là điều kiện cốt lõi nhằm bảo đảm ý chí của người lập di chúc là hoàn toàn tự nguyện và chân thực.
3.2. Điều kiện về nội dung di chúc
Nội dung của di chúc không được vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội. Hình thức di chúc không được trái với quy định của luật.
Theo Điều 631 BLDS năm 2015, di chúc phải có các nội dung chủ yếu sau:
- Ngày, tháng, năm lập di chúc;
- Họ, tên và nơi cư trú của người lập di chúc;
- Họ, tên người, cơ quan, tổ chức được hưởng di sản;
- Di sản để lại và nơi có di sản.
Di chúc không được viết tắt hoặc viết bằng ký hiệu. Nếu di chúc gồm nhiều trang thì mỗi trang phải được ghi số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc. Trường hợp có tẩy xóa, sửa chữa thì người lập di chúc hoặc người làm chứng phải ký tên bên cạnh chỗ tẩy xóa, sửa chữa.
3.3. Điều kiện về hình thức di chúc
Theo Điều 627 và Điều 628 BLDS năm 2015, di chúc được lập dưới hai hình thức chính:
- Di chúc bằng văn bản, bao gồm:
- Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng;
- Di chúc bằng văn bản có người làm chứng;
- Di chúc bằng văn bản có công chứng;
- Di chúc bằng văn bản có chứng thực.
- Di chúc miệng: Chỉ được lập trong trường hợp tính mạng của người lập di chúc bị cái chết đe dọa và người đó không thể lập được di chúc bằng văn bản. Người lập di chúc miệng phải thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng. Ngay sau khi người lập di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng phải ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày thể hiện ý chí cuối cùng, di chúc miệng ghi chép lại phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng. Nếu sau 03 tháng kể từ ngày lập di chúc miệng mà người lập di chúc vẫn còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ (Điều 629).
Ví dụ: Ông Lê Văn C bị tai nạn giao thông, tính mạng bị đe dọa. Ông C miệng thể hiện ý chí trước mặt hai người làm chứng rằng để lại toàn bộ tài sản cho vợ. Hai người làm chứng ghi chép lại ngay, ký tên và trong 05 ngày làm việc mang đi chứng thực. Di chúc miệng này hợp pháp. Nếu ông C sau đó sống thêm hơn 03 tháng và minh mẫn thì di chúc miệng bị hủy bỏ.
* Các trường hợp đặc biệt:
- Di chúc của người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi phải được lập thành văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.
- Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.
- Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp nếu đáp ứng đủ điều kiện tại khoản 1 Điều 630.
4. Một số lưu ý quan trọng
- Người lập di chúc có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc đã lập bất cứ lúc nào. Khi có nhiều bản di chúc thì bản di chúc sau cùng có hiệu lực.
- Di chúc chỉ có hiệu lực đối với phần di sản còn tồn tại tại thời điểm mở thừa kế. Người hưởng di sản theo di chúc phải còn sống hoặc tồn tại tại thời điểm mở thừa kế.
- Trên đây là những quy định cơ bản về di chúc và điều kiện hợp pháp theo BLDS năm 2015. Trong từng trường hợp cụ thể, người dân nên tham khảo ý kiến luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
*Lưu ý: Nội dung tư vấn trên đây chỉ mang tính tham khảo. Tùy từng thời điểm và đối tượng khác nhau mà nội dung tư vấn trên có thể sẽ không còn phù hợp do sự thay đổi của chính sách pháp luật. Mọi thắc mắc, góp ý xin vui lòng liên hệ về email: hi@clead.vn
Quý khách có bất kỳ vấn đề nào cần tư vấn, hãy đặt câu hỏi cho các luật sư để được tư vấn một cách nhanh chóng nhất!
📞 Cần hỗ trợ pháp lý? CLEAD luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn
Nếu bạn đang gặp vướng mắc pháp lý hoặc cần được tư vấn để yên tâm hơn trong hoạt động kinh doanh, đừng ngần ngại liên hệ với CLEAD – Trung Tâm Tư Vấn Pháp Luật trực thuộc Hiệp Hội Thương Mại Điện Tử Việt Nam (VECOM). Chúng tôi luôn ở đây để lắng nghe và hỗ trợ bạn một cách tận tâm, nhanh chóng và chính xác.
Liên hệ CLEAD qua các kênh chính thức:
- Hotline: 0798 468 479
- Văn phòng TP.HCM: Tầng 9, tòa nhà VNO, 124 Điện Biên Phủ, Phường Tân Định, TP.HCM
- Văn phòng Tây Nam Bộ: Đường huyện 53, Khu phố Mỹ Thuận, Phường Nhị Quý (Đối diện VKSND Khu vực 4), Tỉnh Đồng Tháp
- Văn phòng Đà Nẵng: Tầng 2, tòa nhà OCB, 79–81 Nguyễn Sinh Sắc, Phường Hòa Khánh, Thành phố Đà Nẵng
- Website: https://clead.vn/
- Fanpage: https://www.facebook.com/clead.hochiminh
- Zalo OA: https://zalo.me/815492860704951598
CLEAD – Pháp lý chuyên sâu, Giải pháp chuẩn mực.
