Theo quy định của pháp luật dân sự hiện hành, người lập di chúc có quyền định đoạt tài sản của mình sau khi chết. Tuy nhiên, pháp luật vẫn bảo vệ một số đối tượng nhất định bằng cách quy định họ được hưởng phần di sản tối thiểu dù di chúc không cho họ hưởng hoặc cho hưởng ít hơn mức pháp luật quy định. Đây được gọi là thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc (hay kỷ phần thừa kế bắt buộc).
1. Những người được hưởng thừa kế không phụ thuộc di chúc
Căn cứ Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, những người sau đây được hưởng kỷ phần bắt buộc:
- Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng của người để lại di sản;
- Con thành niên mà không có khả năng lao động (người từ đủ 18 tuổi trở lên nhưng bị suy giảm khả năng lao động nghiêm trọng, thường được xác định dựa trên kết luận của Hội đồng Giám định y khoa hoặc quy định về người khuyết tật nặng, đặc biệt nặng).
Những người này phải còn sống tại thời điểm mở thừa kế (hoặc đã thành thai trước khi người để lại di sản chết và sinh ra còn sống sau thời điểm đó) theo Điều 613 Bộ luật Dân sự 2015.
2. Mức hưởng di sản
Người thừa kế không phụ thuộc di chúc được hưởng ít nhất bằng hai phần ba (2/3) suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật.
- Nếu di chúc không cho họ hưởng gì hoặc cho hưởng ít hơn mức 2/3 suất đó, họ vẫn được trích chia đủ phần còn thiếu từ di sản.
- Phần di sản này được tính trên cơ sở giả định toàn bộ di sản (sau khi trừ nghĩa vụ tài sản, chi phí liên quan) được chia theo pháp luật cho hàng thừa kế thứ nhất.
3. Trường hợp không được hưởng
Quy định về thừa kế không phụ thuộc di chúc không áp dụng đối với:
- Người từ chối nhận di sản theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015.
- Người không có quyền hưởng di sản theo khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, bao gồm các trường hợp như: bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc ngược đãi nghiêm trọng người để lại di sản; vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng; có hành vi lừa dối, cưỡng ép trong việc lập di chúc hoặc giả mạo, sửa chữa di chúc nhằm hưởng di sản trái ý chí của người để lại di sản.
Ví dụ 1: Ông A chết để lại di sản trị giá 1,2 tỷ đồng. Ông A có vợ là bà B, con trai C (25 tuổi, có khả năng lao động), con gái D (15 tuổi, chưa thành niên) và mẹ là bà E (còn sống). Ông A lập di chúc để lại toàn bộ di sản cho con trai C.
Nếu chia theo pháp luật, hàng thừa kế thứ nhất gồm 4 người (vợ, con trai, con gái, mẹ), mỗi người được 300 triệu đồng. Theo Điều 644, bà B, cháu D và bà E mỗi người vẫn được hưởng 2/3 của 300 triệu đồng, tức là 200 triệu đồng mỗi người. Phần còn lại thuộc về người được chỉ định trong di chúc.
Ví dụ 2: Bà M chết để lại di sản 900 triệu đồng. Bà M có chồng là ông N và con trai P (30 tuổi, bị khuyết tật nặng, không có khả năng lao động). Bà M lập di chúc chỉ cho con trai P hưởng 100 triệu đồng, phần còn lại cho người ngoài.
Nếu chia theo pháp luật, hàng thừa kế thứ nhất gồm 2 người, mỗi người được 450 triệu đồng. Ông N và anh P mỗi người được hưởng tối thiểu 2/3 của 450 triệu đồng, tức là 300 triệu đồng. Vì di chúc chỉ cho anh P 100 triệu đồng (thấp hơn mức bắt buộc), anh P được bổ sung thêm để đủ 300 triệu đồng; ông N cũng được hưởng 300 triệu đồng dù di chúc không đề cập.
4. Kết luận
Pháp luật Việt Nam vừa tôn trọng quyền tự định đoạt của người lập di chúc, vừa bảo vệ quyền lợi tối thiểu của những người thân thuộc yếu thế hoặc có quan hệ gần gũi. Việc xác định chính xác đối tượng và mức hưởng cần căn cứ vào tình trạng thực tế tại thời điểm mở thừa kế và các quy định liên quan của Bộ luật Dân sự 2015. Trong trường hợp có tranh chấp, các bên nên tham khảo ý kiến luật sư hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết để đảm bảo quyền lợi hợp pháp.
*Lưu ý: Nội dung tư vấn trên đây chỉ mang tính tham khảo. Tùy từng thời điểm và đối tượng khác nhau mà nội dung tư vấn trên có thể sẽ không còn phù hợp do sự thay đổi của chính sách pháp luật. Mọi thắc mắc, góp ý xin vui lòng liên hệ về email: hi@clead.vn
Quý khách có bất kỳ vấn đề nào cần tư vấn, hãy đặt câu hỏi cho các luật sư để được tư vấn một cách nhanh chóng nhất!
📞 Cần hỗ trợ pháp lý? CLEAD luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn
Nếu bạn đang gặp vướng mắc pháp lý hoặc cần được tư vấn để yên tâm hơn trong hoạt động kinh doanh, đừng ngần ngại liên hệ với CLEAD – Trung Tâm Tư Vấn Pháp Luật trực thuộc Hiệp Hội Thương Mại Điện Tử Việt Nam (VECOM). Chúng tôi luôn ở đây để lắng nghe và hỗ trợ bạn một cách tận tâm, nhanh chóng và chính xác.
Liên hệ CLEAD qua các kênh chính thức:
- Hotline: 0798.468.479
- Văn phòng TP.HCM: Tầng 9, tòa nhà VNO, 124 Điện Biên Phủ, Phường Tân Định, TP.HCM
- Văn phòng Tây Nam Bộ: Đường huyện 53, Khu phố Mỹ Thuận, Phường Nhị Quý (Đối diện VKSND Khu vực 4), Tỉnh Đồng Tháp
- Văn phòng Đà Nẵng: Tầng 2, tòa nhà OCB, 79–81 Nguyễn Sinh Sắc, Phường Hòa Khánh, Thành phố Đà Nẵng
- Website: https://clead.vn/
- Fanpage: https://www.facebook.com/clead.hochiminh
- Zalo OA: https://zalo.me/815492860704951598
CLEAD – Pháp lý chuyên sâu, Giải pháp chuẩn mực.
