Việc mua bán nhà đất là giao dịch có giá trị lớn và liên quan trực tiếp đến quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản của các bên. Để bảo đảm tính hợp pháp và hạn chế tranh chấp, pháp luật quy định trong nhiều trường hợp hợp đồng mua bán nhà đất phải được công chứng hoặc chứng thực trước khi thực hiện thủ tục đăng ký biến động và sang tên. Vậy trình tự công chứng, chứng thực hợp đồng mua bán nhà đất được thực hiện như thế nào?

1. Hợp đồng mua bán nhà đất có bắt buộc phải công chứng hoặc chứng thực không?

Theo khoản 3 Điều 27 Luật Đất đai 2024, hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất phải được công chứng hoặc chứng thực, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Đối với giao dịch mua bán nhà ở, Điều 164 Luật Nhà ở 2023 cũng quy định hợp đồng mua bán nhà ở phải được công chứng hoặc chứng thực, trừ một số trường hợp được miễn theo quy định của pháp luật.

Việc công chứng hoặc chứng thực không chỉ là yêu cầu về hình thức của giao dịch mà còn giúp xác nhận ý chí tự nguyện của các bên, kiểm tra tính hợp pháp của hợp đồng và tạo cơ sở để thực hiện các thủ tục hành chính tiếp theo.

2. Hồ sơ cần chuẩn bị khi công chứng hợp đồng mua bán nhà đất

Khi yêu cầu công chứng, các bên cần chuẩn bị các giấy tờ liên quan đến nhân thân và tài sản, bao gồm:

• Phiếu yêu cầu công chứng theo mẫu của tổ chức hành nghề công chứng;
• Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất (bản chính);
• Căn cước công dân, hộ chiếu hoặc giấy tờ tùy thân hợp lệ của các bên tham gia giao dịch;
• Giấy đăng ký kết hôn hoặc giấy xác nhận tình trạng hôn nhân (nếu cần xác định tài sản chung, tài sản riêng);
• Các giấy tờ khác có liên quan theo yêu cầu của công chứng viên hoặc theo tính chất của từng giao dịch.

Đối với hợp đồng mua bán, nếu các bên đã tự soạn thảo thì có thể nộp kèm dự thảo hợp đồng để công chứng viên xem xét. Trường hợp chưa có dự thảo, các bên có thể đề nghị công chứng viên soạn thảo hợp đồng trên cơ sở thông tin và ý chí thống nhất của mình theo quy định của Luật Công chứng 2024.

3. Trình tự công chứng hợp đồng mua bán nhà đất

Bước 1: Nộp hồ sơ yêu cầu công chứng

Người yêu cầu công chứng nộp hồ sơ tại tổ chức hành nghề công chứng. Công chứng viên sẽ tiếp nhận, kiểm tra giấy tờ và đánh giá tính đầy đủ, hợp lệ của hồ sơ.

Nếu hồ sơ chưa đầy đủ hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật, công chứng viên có thể yêu cầu bổ sung hoặc từ chối công chứng theo quy định.

Bước 2: Kiểm tra và soạn thảo hợp đồng

Trong trường hợp các bên đã chuẩn bị dự thảo hợp đồng, công chứng viên sẽ kiểm tra nội dung để bảo đảm không trái quy định pháp luật, không vi phạm đạo đức xã hội và thể hiện đúng ý chí tự nguyện của các bên.

Nếu chưa có dự thảo, công chứng viên sẽ trực tiếp soạn thảo hợp đồng theo yêu cầu của các bên trên cơ sở thông tin, giấy tờ và nội dung giao dịch được cung cấp.

Bước 3: Các bên đọc, xác nhận và ký hợp đồng

Sau khi hoàn thiện nội dung, công chứng viên sẽ hướng dẫn các bên đọc lại toàn bộ hợp đồng hoặc đọc cho các bên nghe nếu có yêu cầu.

Khi xác nhận nội dung đã phản ánh đúng ý chí của mình, các bên sẽ ký hoặc điểm chỉ trước mặt công chứng viên. Công chứng viên thực hiện việc ký chứng nhận và đóng dấu theo quy định.

Bước 4: Nhận văn bản công chứng

Sau khi hoàn thành nghĩa vụ nộp phí công chứng và các khoản chi phí khác (nếu có), các bên sẽ nhận bản chính hợp đồng đã được công chứng.

Đây là căn cứ quan trọng để thực hiện các thủ tục kê khai nghĩa vụ tài chính và đăng ký sang tên quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở.

4. Trình tự chứng thực hợp đồng mua bán nhà đất

Ngoài việc công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng, trong những trường hợp pháp luật cho phép, các bên có thể thực hiện chứng thực hợp đồng tại cơ quan có thẩm quyền.

Người yêu cầu chứng thực cần xuất trình giấy tờ tùy thân, giấy tờ chứng minh quyền sử dụng, quyền sở hữu tài sản và các giấy tờ liên quan khác. Cơ quan thực hiện chứng thực sẽ kiểm tra hồ sơ, xác định năng lực hành vi dân sự, ý chí tự nguyện của các bên và thực hiện việc chứng thực theo quy định của pháp luật.

Việc chứng thực cũng nhằm bảo đảm giao dịch được xác lập đúng chủ thể, đúng ý chí và đáp ứng điều kiện về hình thức theo quy định.

5. Sau khi công chứng, chứng thực cần làm gì?

Công chứng hoặc chứng thực không phải là bước cuối cùng của quá trình chuyển nhượng nhà đất. Sau khi hợp đồng được lập hợp lệ, các bên cần tiếp tục thực hiện:

• Kê khai và thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định;
• Nộp hồ sơ đăng ký biến động tại cơ quan đăng ký đất đai;
• Thực hiện thủ tục sang tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất.

Chỉ khi hoàn thành thủ tục đăng ký biến động theo quy định, bên nhận chuyển nhượng mới được Nhà nước ghi nhận việc thay đổi quyền sử dụng đất và quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất.

6. Một số lưu ý khi thực hiện công chứng, chứng thực

Trước khi ký kết hợp đồng, các bên nên kiểm tra kỹ tình trạng pháp lý của nhà đất, bao gồm thông tin trên Giấy chứng nhận, tình trạng thế chấp, kê biên, tranh chấp hoặc các hạn chế khác đối với quyền chuyển nhượng.

Đồng thời, cần đọc kỹ toàn bộ nội dung hợp đồng, đặc biệt là các điều khoản về giá chuyển nhượng, phương thức thanh toán, thời điểm bàn giao tài sản, quyền và nghĩa vụ của các bên cũng như trách nhiệm khi vi phạm hợp đồng.

Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và thực hiện đúng trình tự không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn hạn chế đáng kể các rủi ro pháp lý có thể phát sinh trong quá trình giao dịch.

*Lưu ý: Nội dung tư vấn trên đây chỉ mang tính tham khảo. Tùy từng thời điểm và đối tượng khác nhau mà nội dung tư vấn trên có thể sẽ không còn phù hợp do sự thay đổi của chính sách pháp luật. Mọi thắc mắc, góp ý xin vui lòng liên hệ về email: hi@clead.vn

Quý khách có bất kỳ vấn đề nào cần tư vấn, hãy đặt câu hỏi cho các luật sư để được tư vấn một cách nhanh chóng nhất!

📞 Cần hỗ trợ pháp lý? CLEAD luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn

Nếu bạn đang gặp vướng mắc pháp lý hoặc cần được tư vấn để yên tâm hơn trong hoạt động kinh doanh, đừng ngần ngại liên hệ với CLEAD – Trung Tâm Tư Vấn Pháp Luật trực thuộc Hiệp Hội Thương Mại Điện Tử Việt Nam (VECOM). Chúng tôi luôn ở đây để lắng nghe và hỗ trợ bạn một cách tận tâm, nhanh chóng và chính xác.

Liên hệ CLEAD qua các kênh chính thức:

- Hotline: 0877.111.247

- Văn phòng TP.HCM: Tầng 9, tòa nhà VNO, 124 Điện Biên Phủ, Phường Tân Định, TP.HCM

- Văn phòng Tây Nam Bộ: Đường huyện 53, Khu phố Mỹ Thuận, Phường Nhị Quý (Đối diện VKSND Khu vực 4), Tỉnh Đồng Tháp

- Văn phòng Đà Nẵng: Tầng 2, tòa nhà OCB, 79–81 Nguyễn Sinh Sắc, Phường Hòa Khánh, Thành phố Đà Nẵng

- Website: https://clead.vn/

- Fanpage: https://www.facebook.com/clead.hochiminh

- Zalo OA: https://zalo.me/815492860704951598

CLEAD – Pháp lý chuyên sâu, Giải pháp chuẩn mực.