1. Bảo hiểm xã hội tự nguyện là gì?
Theo khoản 4 Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025), bảo hiểm xã hội tự nguyện là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức mà công dân Việt Nam tự nguyện tham gia và được lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình.
Đây là chính sách an sinh xã hội nhằm bảo đảm quyền lợi hưu trí và các chế độ liên quan cho những người không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Nhà nước tổ chức và bảo hộ loại hình bảo hiểm này, đồng thời hỗ trợ một phần mức đóng theo quy định.
2. Đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện
Căn cứ khoản 4 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện bao gồm:
- Công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và không phải là người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng.
- Đối tượng điển hình gồm người lao động tự do, nông dân, người buôn bán nhỏ, nội trợ, người làm việc không có hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dưới 01 tháng, và một số trường hợp tạm hoãn hợp đồng lao động mà không thỏa thuận đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc trong thời gian tạm hoãn.
3. Mức đóng và phương thức đóng
Theo Điều 36 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện hằng tháng đóng bằng 22% mức thu nhập làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện vào quỹ hưu trí và tử tuất.
Thu nhập làm căn cứ đóng được người tham gia lựa chọn, trong đó:
- Mức thấp nhất bằng mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn (hiện nay là 1.500.000 đồng/tháng).
- Mức cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu tại thời điểm đóng.
Do đó, mức đóng thấp nhất hiện nay tương ứng khoảng 330.000 đồng/tháng (22% × 1.500.000 đồng).
Người tham gia được lựa chọn các phương thức đóng linh hoạt: hằng tháng; 03 tháng một lần; 06 tháng một lần; 12 tháng một lần; đóng một lần cho nhiều năm về sau; hoặc đóng một lần cho thời gian còn thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu theo quy định.
Nhà nước hỗ trợ tiền đóng theo tỷ lệ phần trăm trên mức đóng hằng tháng tính theo mức chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn (theo Nghị định số 159/2025/NĐ-CP), cụ thể:
- 50% đối với người thuộc hộ nghèo hoặc người đang sinh sống tại xã đảo, đặc khu.
- 40% đối với người thuộc hộ cận nghèo.
- 30% đối với người dân tộc thiểu số.
- 20% đối với các đối tượng khác.
Ví dụ: Ông A là người thuộc hộ cận nghèo, lựa chọn mức thu nhập căn cứ đóng là 1.500.000 đồng/tháng. Mức đóng gốc là 330.000 đồng/tháng. Nhà nước hỗ trợ 40%, tương đương 132.000 đồng. Ông A chỉ phải đóng thực tế 198.000 đồng/tháng.
4. Các chế độ được hưởng
Theo khoản 3 Điều 4 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, bảo hiểm xã hội tự nguyện có các chế độ sau đây:
- Trợ cấp thai sản.
- Hưu trí.
- Tử tuất.
- Bảo hiểm tai nạn lao động theo quy định của Luật an toàn vệ sinh lao động.
Chế độ thai sản: Người có thời gian đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện (hoặc vừa bắt buộc vừa tự nguyện) từ đủ 06 tháng trở lên trong 12 tháng trước khi sinh con được hưởng trợ cấp thai sản với mức 2.000.000 đồng cho mỗi con được sinh ra. Trường hợp thai từ 22 tuần tuổi trở lên chết trong tử cung hoặc chết khi chuyển dạ cũng được tính tương tự.
Chế độ hưu trí: Người tham gia được hưởng lương hưu khi đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định tại Bộ luật Lao động năm 2019 và có thời gian đóng bảo hiểm xã hội từ đủ 15 năm trở lên (giảm so với quy định trước đây là 20 năm). Người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện trước ngày 01/01/2021 và có đủ 20 năm đóng trở lên vẫn được hưởng theo điều kiện tuổi riêng nếu có nguyện vọng.
Chế độ tử tuất: Thân nhân được hưởng trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất theo quy định khi người tham gia qua đời.
Ngoài ra, khi hưởng lương hưu, người tham gia được cấp thẻ bảo hiểm y tế với mức hưởng cao.
Ví dụ: Bà B tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện từ năm 30 tuổi, đóng liên tục với mức thu nhập căn cứ 2.000.000 đồng/tháng. Đến khi đủ tuổi nghỉ hưu và có đủ 15 năm đóng, bà B được hưởng lương hưu hằng tháng tính trên bình quân thu nhập tháng đóng bảo hiểm xã hội, đồng thời được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí.
5. Có nên tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện không?
Người lao động tự do, nông dân, người làm nghề tự do và các đối tượng không thuộc diện bảo hiểm xã hội bắt buộc nên tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện vì các lý do sau:
Thứ nhất, chính sách này giúp tích lũy quyền lợi hưu trí dài hạn, bảo đảm thu nhập ổn định khi về già, giảm phụ thuộc vào con cái hoặc nguồn hỗ trợ xã hội khác.
Thứ hai, Nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng, đặc biệt đối với hộ nghèo, cận nghèo và người dân tộc thiểu số, làm giảm gánh nặng tài chính.
Thứ ba, quyền lợi được mở rộng với chế độ thai sản và điều kiện hưởng lương hưu được giảm xuống 15 năm đóng, tăng tính hấp dẫn và khả năng tiếp cận.
Thứ tư, người tham gia được linh hoạt lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với thu nhập thực tế, đồng thời có thể bảo lưu thời gian đóng để cộng nối khi chuyển sang bảo hiểm xã hội bắt buộc hoặc ngược lại.
Ví dụ: Anh C là lao động tự do bán hàng online, thu nhập không ổn định. Anh C lựa chọn đóng mức thấp nhất 330.000 đồng/tháng (sau hỗ trợ còn thấp hơn nếu thuộc diện). Sau 15–20 năm, anh C có cơ hội hưởng lương hưu trọn đời và thẻ bảo hiểm y tế khi về già, thay vì không có bất kỳ chế độ an sinh nào.
Tuy nhiên, người tham gia cần lưu ý rằng bảo hiểm xã hội tự nguyện không bao gồm các chế độ ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp như bảo hiểm xã hội bắt buộc. Việc đóng cần được duy trì đều đặn để tích lũy đủ thời gian hưởng chế độ.
6. Kết luận
Bảo hiểm xã hội tự nguyện là chính sách an sinh xã hội quan trọng do Nhà nước tổ chức, tạo điều kiện cho mọi công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên được tiếp cận quyền lợi hưu trí, thai sản và tử tuất. Với các quy định mới tại Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 và Nghị định số 159/2025/NĐ-CP, chính sách này trở nên linh hoạt, hỗ trợ nhiều hơn và dễ tiếp cận hơn. Đối với người không thuộc diện bảo hiểm xã hội bắt buộc, việc tham gia sớm và duy trì đóng góp là lựa chọn hợp lý nhằm bảo đảm cuộc sống ổn định về sau.
*Lưu ý: Nội dung tư vấn trên đây chỉ mang tính tham khảo. Tùy từng thời điểm và đối tượng khác nhau mà nội dung tư vấn trên có thể sẽ không còn phù hợp do sự thay đổi của chính sách pháp luật. Mọi thắc mắc, góp ý xin vui lòng liên hệ về email: hi@clead.vn
Quý khách có bất kỳ vấn đề nào cần tư vấn, hãy đặt câu hỏi cho các luật sư để được tư vấn một cách nhanh chóng nhất!
📞 Cần hỗ trợ pháp lý? CLEAD luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn
Nếu bạn đang gặp vướng mắc pháp lý hoặc cần được tư vấn để yên tâm hơn trong hoạt động kinh doanh, đừng ngần ngại liên hệ với CLEAD – Trung Tâm Tư Vấn Pháp Luật trực thuộc Hiệp Hội Thương Mại Điện Tử Việt Nam (VECOM). Chúng tôi luôn ở đây để lắng nghe và hỗ trợ bạn một cách tận tâm, nhanh chóng và chính xác.
Liên hệ CLEAD qua các kênh chính thức:
- Hotline: 0798.468.479
- Văn phòng TP.HCM: Tầng 9, tòa nhà VNO, 124 Điện Biên Phủ, Phường Tân Định, TP.HCM
- Văn phòng Tây Nam Bộ: Đường huyện 53, Khu phố Mỹ Thuận, Phường Nhị Quý (Đối diện VKSND Khu vực 4), Tỉnh Đồng Tháp
- Văn phòng Đà Nẵng: Tầng 2, tòa nhà OCB, 79–81 Nguyễn Sinh Sắc, Phường Hòa Khánh, Thành phố Đà Nẵng
- Website: https://clead.vn/
- Fanpage: https://www.facebook.com/clead.hochiminh
- Zalo OA: https://zalo.me/815492860704951598
CLEAD – Pháp lý chuyên sâu, Giải pháp chuẩn mực.
